Mercek Ameliyatları: Katarakt ve Göz İçi Mercek Seçenekleri

Kahramanmaraş HG Hospital’da göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk — katarakt cerrahisi, monofokal, torik, EDOF ve trifokal göz içi mercekler ile ICL’in nesnel karşılaştırması

Mercek ameliyatı nedir?

Mercek ameliyatı, gözün içindeki doğal merceğin küçük bir girişten alınıp yerine kalıcı bir yapay göz içi mercek yerleştirilmesidir. Göz merceği, irisin (gözün renkli kısmı) hemen arkasında duran, ışığı retinaya (gözün arka duvarındaki görme tabakası) odaklayan saydam bir yapıdır. Gençlikte esnektir ve uzağa-yakına odak değiştirir; 40’lı yaşlardan sonra sertleşir (presbiyopi, yani yakın görme zorluğu), ileri yaşta ise bulanıklaşır (katarakt, halk arasında “göze perde inmesi”).

Ameliyatın tekniği her durumda aynıdır: Fakoemülsifikasyon denilen yöntemle mercek ultrason dalgalarıyla parçalanıp alınır, yerine katlanabilir bir mercek konur. Mercek bulanıksa buna katarakt ameliyatı, mercek saydamken yalnızca numarayı düzeltmek için yapılıyorsa refraktif mercek değişimi denir.

Mercek ameliyatı kimlere yapılır?

Mercek ameliyatı üç ana grupta uygulanır: kataraktı olanlar, lazerin uygun olmadığı yüksek numaralı kişiler ve yakın gözlüğünden kurtulmak isteyen 45 yaş üstü kişiler.

Katarakt

Katarakt, mercek ameliyatının en sık nedenidir. Bulanıklaşan mercek gözlükle düzeltilemez; görme günlük yaşamı zorlaştırmaya başladığında ameliyat planlanır. Bu ameliyatta mercek türü seçilerek astigmat ya da yakın görme sorunu da aynı seansta düzeltilebilir.

Yüksek numara ve presbiyopi için refraktif mercek değişimi

Refraktif mercek değişimi, kataraktı olmayan ancak gözlükten kurtulmak isteyen kişilerde saydam merceğin çok odaklı bir mercekle değiştirilmesidir. Genellikle 45 yaş üstünde, yakın görme zorluğu başlamış ve özellikle yüksek hipermetropisi (yakını ve uzağı görememe) olan kişilerde düşünülür. Lazer (göz çizdirme) için kornea kalınlığı ya da numarası uygun olmayan hastalarda da bir seçenektir. Bu kişilerde trifokal (akıllı lens) ya da EDOF mercek tercih edilir; genç ve yüksek miyop hastalarda ise merceği korumak için ICL öne çıkar.

Kimler için uygun değildir?

Mercek ameliyatı, aktif göz enfeksiyonu ya da kontrol altına alınmamış göz içi iltihabı olanlarda ertelenir. Kataraktı olmayan genç ve yüksek miyop kişilerde saydam merceğin alınması retina dekolmanı (retina ayrılması) riskini artırdığı için genellikle önerilmez; bu grupta ICL değerlendirilir. Sarı nokta hastalığı, ileri glokom (göz tansiyonu) ya da düzensiz korneası olanlarda çok odaklı mercekler uygun değildir; katarakt varsa monofokal mercek kullanılır. Numarası henüz oturmamış kişilerde refraktif amaçlı mercek değişimi yapılmaz.

Ameliyat öncesi muayene ve biyometride neler ölçülür?

Mercek ameliyatı öncesinde göz muayenesiyle birlikte biyometri ölçümü yapılır; takılacak merceğin numarası ve türü bu ölçümlere göre belirlenir. Muayenede görme keskinliği, göz tansiyonu ve göz bebeği büyütülerek retina ile sarı nokta değerlendirilir.

• Optik biyometri: Gözün ön-arka uzunluğu ve kornea eğriliği ölçülür; mercek numarası hesaplanır.
• Kornea topografisi: Astigmatın miktarı ve düzenli olup olmadığı belirlenir; torik mercek kararı ve çok odaklı mercek uygunluğu buna göre verilir.
• OCT (göz tomografisi): Sarı nokta ve retina katmanları incelenir; çok odaklı mercek için engel oluşturan hastalıklar saptanır.
• Endotel sayımı: Korneanın iç yüzeyindeki hücre sayısı ölçülür; özellikle ICL planlanan hastalarda zorunludur.
• Ön kamara derinliği ve göz bebeği ölçümü: ICL için lensin sığacağı boşluk, çok odaklı mercek için loş ışıktaki göz bebeği çapı değerlendirilir.

Kontakt lens kullanıyorsanız ölçümlerden önce yumuşak lensleri en az bir hafta, sert lensleri daha uzun süre bırakmanız istenir; aksi hâlde kornea ölçümleri yanıltıcı olur. Kan sulandırıcı ve prostat ilaçlarınızı muayenede mutlaka belirtin.

Mercek ameliyatı nasıl yapılır?

Mercek ameliyatı damla anesteziyle, yaklaşık 2–3 mm’lik bir girişten, genellikle 15–30 dakikada yapılır ve aynı gün taburcu olursunuz. Ameliyat günü akışı şöyledir:

1. Göz bebeğini büyüten ve gözü uyuşturan damlalar damlatılır; göz çevresi temizlenir.
2. Korneanın kenarından küçük bir giriş açılır; merceği saran zarın ön yüzünde yuvarlak bir pencere oluşturulur.
3. Ultrason enerjisi veren ince bir uçla mercek parçalanır ve emilerek alınır; arka zar yerinde bırakılır.
4. Katlanabilir yapay mercek enjektörle gönderilir, zarın içinde açılır ve yerine oturur; torik mercekte eksen ayarı yapılır.
5. Giriş kendiliğinden kapanır; dikiş çoğu zaman gerekmez. Göze koruyucu kapak takılır.

İşlem sırasında ışık, hafif baskı ve dokunma hissedilir. ICL ameliyatında adımlar farklıdır: Doğal mercek alınmaz, ince lens iris ile mercek arasına yerleştirilir. Ameliyat sonrası aynı gün araç kullanamayacağınız için hastaneye bir yakınınızla gelmeniz gerekir.

Mercek ameliyatı adım adım

Doğal merceğin çıkarılıp yerine göz içi mercek konması; gözün ön bölümünün kesiti üzerinde şematik anlatım.

1. Küçük kesiKorneanın kenarından yaklaşık 2–3 mm’lik bir kesi açılır. Kesi kendiliğinden kapandığı için çoğu olguda dikiş gerekmez.
2. Ön kapsülün açılmasıMerceği saran şeffaf kesenin ön yüzünde dairesel bir pencere açılır. Kesenin geri kalanı, yeni merceğin oturacağı yatak olarak korunur.
3. Merceğin parçalanması ve alınmasıUltrason enerjisiyle mercek küçük parçalara ayrılır ve aynı kesiden emilerek dışarı alınır.
4. Göz içi merceğin yerleştirilmesiKatlanmış hâlde gönderilen mercek kapsül kesesinin içinde açılır ve kendi kollarıyla merkezde kalır.

Hangi göz içi mercek türleri vardır?

Göz içi mercekler odakladıkları mesafeye ve astigmat düzeltip düzeltmediklerine göre dört ana gruba ayrılır. Aşağıdaki tablo günlük yaşamdaki karşılıklarını özetler; seçim gözünüzün sağlığına, mesleğinize ve beklentilerinize göre muayenede birlikte yapılır.

Mercek türü	Uzak	Orta (bilgisayar, mutfak)	Yakın (okuma, telefon)	Gece halka ve parlama	Gözlük ihtiyacı	SGK durumu
Monofokal	Net	Sınırlı	Gözlükle	Düşük	Yakın için gerekir	Standart mercek kapsamdadır
Torik	Net; astigmat düzeltilir	Sınırlı	Gözlükle	Düşük	Yakın için gerekir	Fark ücreti uygulanabilir
EDOF	Net	Net	Büyük yazı için yeterli; küçük yazıda gözlük gerekebilir	Düşük–orta	Zaman zaman	Mercek farkı hastaya aittir
Trifokal (akıllı lens)	Net	Net	Net	Orta; zamanla azalır	Çoğunlukla gerekmez	Mercek farkı hastaya aittir

Her mercek türünün torik (astigmat düzelten) seçeneği bulunur. Ayrıntılar için katarakt ameliyatı (monofokal ve torik mercek), akıllı lens (trifokal mercek) ve EDOF mercek sayfalarına bakabilirsiniz.

Fakik ICL’in farkı nedir?

ICL (fakik göz içi lens), doğal mercek alınmadan iris ile mercek arasına yerleştirilen ince bir lenstir; yani kendi merceğiniz korunur. Bu sayede merceğin uzağa-yakına odak değiştirme yeteneği sürer ve lens gerektiğinde çıkarılabilir. Lazerin uygun olmadığı yüksek miyop (uzağı görememe), ince kornea ya da kuru göz sorunu olan 21–45 yaş arası kişilerde düşünülür. Lensin sığması için ön kamara derinliği ve endotel hücre sayısı yeterli olmalıdır; katarakt gelişimi ve göz tansiyonu açısından yıllık takip gerekir. Ayrıntılı bilgi ICL ameliyatı sayfasındadır.

Mercek türleri nasıl farklılaşır?

Aynı ameliyat, farklı mercek tercihi: odak noktalarının retina üzerinde nasıl dağıldığı.

1. Monofokal mercekTek bir mesafeye odaklanır. Genellikle uzak net olacak şekilde planlanır; yakın için okuma gözlüğü gerekir.
2. Trifokal mercekGelen ışığı uzak, orta ve yakın olmak üzere üç odak noktasına dağıtır. Gözlük ihtiyacı çoğu işte azalır.
3. EDOF mercekTek bir noktaya değil, uzatılmış bir odak alanına odaklar. Uzak ve orta mesafede süreklilik sağlar; çok yakında gözlük gerekebilir.

Ameliyat sonrası iyileşme nasıl ilerler?

Mercek ameliyatından sonra görme çoğu hastada 1. günden itibaren açılır ve birkaç hafta içinde oturur. Kontroller ameliyatın ertesi günü, 1. hafta ve 1. ayda yapılır; çok odaklı merceklerde beyin uyumu (nöroadaptasyon) için 3. ay kontrolü eklenebilir.

• 1. gün: Koruyucu kapak açılır; göz tansiyonu ve merceğin konumu kontrol edilir. Antibiyotikli ve iltihap giderici damlalar başlar. Hafif batma, sulanma ve pusluluk olağandır.
• 1. hafta: Gözü ovuşturmayın, göze su kaçırmayın, ağır kaldırmayın. Okuma ve televizyon serbesttir; masa başı işe birkaç gün içinde dönülebilir.
• 1. ay: Damlalar azaltılarak kesilir. Havuz, deniz ve hamam için genellikle bir ay beklenir. Kalıcı gözlük numarası gerekiyorsa 3–4. haftada ölçülür.

Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalarda ameliyat günü ile 1. gün kontrolü birlikte planlanır; sonraki kontroller yol durumuna göre aralıklı olarak düzenlenir.

Mercek ameliyatının riskleri ve sınırlılıkları nelerdir?

Mercek ameliyatı sık yapılan ve sonuçları iyi bilinen bir cerrahidir; ciddi sorunlar nadirdir, ancak her ameliyatta olduğu gibi riskler vardır ve bunları önceden bilmeniz gerekir.

• Enfeksiyon: Nadirdir, acil tedavi gerektirir; artan ağrı, kızarıklık ve görme azalması uyarıcı belirtilerdir.
• Arka kapsül kesafeti (ikincil katarakt): Merceğin oturduğu zar aylar–yıllar içinde bulanıklaşabilir; birkaç dakikalık YAG lazer işlemiyle giderilir.
• Sarı noktada ödem ve kornea ödemi: Geçici bulanıklık yapabilir; damla tedavisiyle çoğunlukla düzelir.
• Numara sapması: Küçük bir gözlük numarası kalabilir; gözlükle ya da ek işlemle düzeltilir.
• Çok odaklı merceklere özgü: Gece ışık çevresinde halka ve parlama, loş ışıkta kontrast azalması; genellikle aylar içinde azalır, nadiren mercek değişimi gerekebilir.
• Refraktif mercek değişimine özgü: Yüksek miyoplarda retina dekolmanı riski; bu nedenle genç miyoplarda tercih edilmez.
• ICL’e özgü: Katarakt gelişimi, göz tansiyonu yükselmesi ve endotel hücre kaybı; yıllık takip gerektirir.

Sınırlılık olarak, hiçbir mercek genç bir gözün doğal odaklama yeteneğini birebir vermez. Sarı nokta ya da retina hastalığı varsa görme, bu hastalıkların izin verdiği ölçüde düzelir; çok odaklı mercekler bu hastalıklarda önerilmez.

Alt sayfalar: hangi sayfada ne var?

• Katarakt ameliyatı: Belirtiler, ameliyat adımları, monofokal ve torik mercek, iyileşme takvimi, SGK kapsamı, ikincil katarakt.
• Akıllı lens (trifokal mercek): Kimlere uygundur, gözlükten kurtulma beklentisi, gece halkaları ve uyum süreci.
• EDOF mercek: Geniş odak aralığı prensibi, trifokalle karşılaştırma, gece araç kullananlar için değerlendirme.
• ICL (fakik göz içi lens): Lazer olamayan yüksek miyoplar için kendi merceğin korunduğu seçenek, ölçümler, riskler ve takip.
• Lazer göz ameliyatı: Mercek yerine korneanın şekillendirildiği yöntemler.

Kahramanmaraş’ta değerlendirme ve planlama

Kahramanmaraş’ta katarakt ameliyatı ile monofokal ve torik mercek uygulamaları, HG Hospital Göz Hastalıkları bölümünde Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından uygulanmaktadır. Dr. Öztürk, katarakt ve refraktif cerrahi alanında çalışan bir göz hastalıkları uzmanıdır. Akıllı lens (trifokal), EDOF ve ICL için uygunluğunuz Kahramanmaraş HG Hospital’da yapılan muayene ve ölçümlerle değerlendirilir; size uygun yöntem birlikte planlanır.

Hastane SGK anlaşmalıdır. Katarakt ameliyatı ve standart monofokal mercek SGK kapsamındadır; özel hastanede fark ücreti uygulanabilir. Torik, EDOF ve trifokal mercek tercihinde mercek farkı hasta tarafından karşılanır; refraktif amaçlı mercek değişimi ve ICL genellikle SGK kapsamında değildir. Özel sağlık sigortası kapsamı hastane tarafından sorgulanır; kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Dr. Öztürk Elbistan’da hasta kabul etmez; Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar Kahramanmaraş’taki HG Hospital’a başvurur. Muayene ve tüm ölçümler aynı gün tamamlanır; ulaşım ve planlama bilgileri Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasındadır.

RLES AI ile katarakt ve mercek planlaması

Op. Dr. Nejmi Öztürk, katarakt ve göz içi mercek planlamasında RLES AI adlı açıklanabilir yapay zekâ (XAI) temelli klinik karar destek sistemini ikinci bir analiz katmanı olarak kullanır. Sistem mercek numarasını hesaplamaz ve marka ya da model önermez; hesaplamaya giren verilerin doğruluğunu ve hastanın uygunluğunu denetler.

• Gerçek kornea gücü: Kornea kırıcılığı birbirinden bağımsız ölçüm katmanlarıyla karşılaştırılır; ölçümler arasındaki uyumsuzluk bir bulgu olarak işaretlenir.
• Toriklik kararı için veri: Korneanın arka yüzey astigmatı da hesaba katılır.
• Uygunluk ve risk taraması: Mercek sınıfı düzeyinde uygunluk ile cerrahi risk profili değerlendirilir; glokom ve kuru göz açısından tarama yapılır.
• Özel gözler: Daha önce lazer olmuş, çok kısa ya da çok uzun ve keratokonuslu gözlerde hangi hesaplama yönteminin önceliklendirileceği belirlenir.

Bu değerlendirme hekimin kararının yerine geçmez; tedavi kararını ve planı muayene bulgularıyla birlikte hekiminiz verir. RLES AI klinik karar destek uygulamasıdır ve yalnızca hekimlerin kullanımına yöneliktir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) — escrs.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Katarakt ameliyatı (göze perde inmesi)
• Akıllı lens (trifokal mercek)
• ICL (fakik göz içi lens) ameliyatı
• Lazer göz ameliyatı (göz çizdirme)

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.