Uvea Hastalıkları ve Üveit (Göz İltihabı)

Kahramanmaraş HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — ön, orta, arka ve panüveitte tanı, tedavi ve düzenli takip

Uvea nedir, üveit nedir?

Uvea, gözün damardan zengin orta tabakasıdır ve üç bölümden oluşur: önde iris (gözün renkli kısmı), ortada silier cisim (göz içi sıvısını üreten ve merceği odaklayan yapı), arkada koroid (retinayı besleyen damar tabakası). Üveit bu tabakanın iltihaplanmasıdır; halk arasında “göz iltihabı” olarak bilinir, ancak konjonktivitten (göz nezlesi) farklı olarak gözün içini tutar ve tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilir.

Üveit, iltihabın yerine göre dört gruba ayrılır; yer hem belirtileri hem de tedavinin ağırlığını belirler:

Tür	Tutulan bölüm	Tipik özellikler
Ön üveit (iritis, iridosiklit)	İris ve silier cismin ön kısmı	En sık görülen türdür; ani ağrı, kızarıklık ve ışık hassasiyeti ile başlar, damla tedavisine genellikle iyi yanıt verir.
Orta üveit (intermediate)	Vitreus (göz içi jel) ve silier cismin arka kısmı	Ağrı azdır; uçuşan cisimler ve bulanıklık ön plandadır. Gençlerde ve multipl skleroz ile birlikte görülebilir.
Arka üveit	Koroid ve retina	Genellikle ağrı yapmaz, ancak görmeyi en çok tehdit eden türdür; toksoplazma gibi enfeksiyonlar ve Behçet hastalığı başlıca nedenlerdir.
Panüveit	Tüm uvea	Ön ve arka bulgular bir aradadır; Behçet, sarkoidoz ve Vogt-Koyanagi-Harada hastalığında görülür.

Üveit belirtileri nelerdir, kimlerde görülür?

Üveitin en sık belirtileri göz ağrısı, ışığa bakamama, kızarıklık ve bulanık görmedir. Belirtiler tutulan bölüme göre değişir:

• Gözde derin, zonklayıcı ağrı ve kaş üstüne vuran sızı
• Işık hassasiyeti (fotofobi); aydınlıkta gözü kısma, gözyaşı artışı
• Kızarıklık: Konjonktivitten farklı olarak gözün renkli kısmının çevresinde halka biçiminde belirginleşir, çapak yapmaz
• Bulanık ya da puslu görme
• Uçuşan cisimler (sinek uçuşması); orta ve arka üveitte ön plandadır
• Göz bebeğinde küçülme ya da düzensiz şekil (iris yapışıklığına bağlı)
• Tekrarlayan göz kızarıklığı: Aynı gözde birkaç ayda bir yinelenen kızarıklık ve ağrı üveiti düşündürür

Üveitin nedenleri nelerdir?

Üveit olgularının önemli bir kısmında neden bağışıklık sisteminin gözü hedef almasıdır; bir kısmında enfeksiyon bulunur, geri kalanında ise tüm araştırmalara rağmen neden bulunamaz (idiyopatik üveit).

• Otoimmün ve romatizmal hastalıklar: Behçet hastalığı (ülkemizde sık görülür; arka üveit ve retina damar iltihabı yapar), ankilozan spondilit ve HLA-B27 ilişkili hastalıklar (tekrarlayan ön üveit), çocuklarda juvenil idiyopatik artrit (sessiz seyreden, sinsi ön üveit), romatoid artrit, sarkoidoz, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, multipl skleroz.
• Enfeksiyonlar: Toksoplazma (kedi dışkısı ve az pişmiş etle bulaşır), herpes ve zona virüsleri, tüberküloz, sifiliz.
• Diğer: Göz travması, geçirilmiş göz ameliyatları.

Kimler için standart kortizon tedavisi uygun değildir?

Üveit tedavisi herkes için aynı değildir; bazı durumlarda kortizon yalnız başına uygun değildir, hatta zararlı olabilir:

• Enfeksiyona bağlı üveit: Toksoplazma, herpes ya da tüberküloza bağlı üveitte kortizon ancak enfeksiyon ilacıyla birlikte verilir; yalnız başına kullanımı enfeksiyonu alevlendirir.
• Kortizona göz tansiyonu yükselmesiyle yanıt verenler: Tedavi sırasında göz tansiyonu yakından izlenir; gerekirse kortizon dışı ilaçlara geçilir.
• Kontrolsüz şeker hastalığı, ağır kemik erimesi, mide ülseri, aktif enfeksiyon: Ağızdan ya da damardan kortizon dozu sınırlanır; bağışıklık baskılayıcı ilaçlar öne alınır.
• Gebelik ve emzirme: Bazı bağışıklık baskılayıcı ilaçlar kullanılamaz; tedavi kadın doğum hekimiyle birlikte planlanır.

Muayene ve tetkikler nasıl yapılır?

Üveit tanısı biyomikroskop (yarık lamba) muayenesinde göz içindeki iltihap hücrelerinin görülmesiyle konur; nedeni bulmak için ise kan testleri ve gerektiğinde romatoloji görüşü gerekir. Op. Dr. Nejmi Öztürk muayenede şunları uygular:

• Biyomikroskopi: Ön kamaradaki hücre ve bulanıklık derecelenir; kornea arkasındaki çökeltiler ve iris yapışıklıkları (sineşi) aranır.
• Göz tansiyonu ölçümü: Üveit göz tansiyonunu hem düşürebilir hem yükseltebilir; her kontrolde ölçülür.
• Göz dibi muayenesi: Göz bebeği damlayla genişletilerek vitreus, retina ve koroid incelenir.
• OCT (optik koherens tomografi): Görme merkezinde su toplanmasını (makula ödemi) ölçer; tedavi yanıtının izlenmesinde kullanılır.
• Fundus floresein anjiyografi (göz anjiyosu): Retina damar iltihabını ve sızıntıyı gösterir; özellikle Behçet hastalığında gerekir.
• Kan ve görüntüleme testleri: Tam kan sayımı, sedimantasyon, HLA-B27, sifiliz ve tüberküloz testleri, akciğer grafisi; şüpheye göre toksoplazma ve viral testler.
• Romatoloji iş birliği: Eklem, ağız yarası, cilt ve bağırsak belirtileri sorgulanır; sistemik hastalık şüphesinde romatoloji ile birlikte değerlendirme yapılır.

Üveitte ne oluyor?

Gözün damarlı orta tabakasının iltihaplanması ve dışarıdan görünen bulgular.

1. İltihaplanan tabakaUvea, gözün damardan zengin orta tabakasıdır. İltihaplandığında ağrı, ışığa hassasiyet, kızarıklık ve bulanık görme olur; bulgular gözün ön, orta ya da arka bölümünde olabilir.
2. Tedavinin amacıTedavi iltihabı baskılamayı ve kalıcı hasarı önlemeyi hedefler. Damla ile başlanır; gerekirse sistemik tedavi eklenir ve altta yatan bir hastalık araştırılır.

Üveit tedavisi nasıl yapılır?

Üveit tedavisinin amacı iltihabı hızla söndürmek, görmeyi korumak ve tekrarları önlemektir. Tedavi basamak basamak ilerler; iltihabın yeri, şiddeti ve nedeni hangi basamaktan başlanacağını belirler:

1. Kortizonlu göz damlası: Ön üveitte ana tedavidir. Başlangıçta sık aralıklarla (bazen saat başı) damlatılır, iltihap gerileyince haftalar içinde kademeli azaltılır. Aniden kesilmesi iltihabı alevlendirir.
2. Göz bebeğini genişleten damla (sikloplejik): Silier kas spazmını çözerek ağrıyı azaltır ve irisin merceğe yapışmasını önler; geçici olarak yakını bulanık gösterir.
3. Göz çevresine ya da göz içine kortizon enjeksiyonu: Orta, arka üveitte ve makula ödeminde uygulanır. Damla anestezisiyle birkaç dakikada yapılır; iğne sırasında baskı hissi olur. Etkisi haftalar ile aylar arasında sürer.
4. Ağızdan ya da damardan kortizon: İki gözü tutan, ağır ya da arka üveitte kısa süreli yüksek doz kullanılır; yan etkileri nedeniyle köprü tedavi olarak planlanır.
5. Bağışıklık baskılayıcı (immünsüpresif) ilaçlar: Kortizonun kesilemediği ya da sık tekrarlayan olgularda metotreksat, azatioprin, mikofenolat, siklosporin gibi ilaçlar romatoloji ile birlikte başlanır; düzenli kan testi gerekir.
6. Biyolojik tedaviler: Behçet hastalığı ve dirençli üveitte anti-TNF grubu biyolojik ilaçlar ya da interferon, romatoloji ile ortak kararla kullanılır.
7. Enfeksiyon tedavisi: Neden toksoplazma, herpes ya da tüberküloz ise buna yönelik antibiyotik veya antiviral ilaç, kortizonla birlikte verilir.
8. Komplikasyonların tedavisi: Gelişen katarakt ya da glokom, iltihap en az 3 ay sakinleştikten sonra cerrahi olarak tedavi edilir; kalıcı vitreus bulanıklığında vitrektomi gerekebilir.

İyileşme ve takip süreci nasıl ilerler?

Ön üveitte ağrı ve ışık hassasiyeti damla tedavisiyle genellikle birkaç gün içinde azalır; iltihabın tamamen sönmesi ise 4–6 haftayı bulur. Arka üveit ve sistemik hastalığa bağlı olgularda tedavi aylar, bazen yıllar sürer.

• 1. hafta: Damlalar sık aralıklarla kullanılır; kontrol 3–7 gün içinde yapılır ve göz tansiyonu ölçülür. Güneş gözlüğü ışık hassasiyetini azaltır.
• 1. ay: Ön kamaradaki hücreler azaldıkça damla dozu kademeli düşürülür. Doz azaltma takvimi yazılı olarak verilir; hasta kendi kararıyla damlayı kesmez.
• 3–6. ay ve sonrası: İltihap sönse bile kontroller sürer; sistemik ilaç kullananlarda kan testleri ve romatoloji kontrolleri tekrarlanır. Sessiz seyreden çocukluk üveitinde belirti olmasa da düzenli muayene şarttır.

Elbistan, Afşin ve Göksun gibi ilçelerden gelen hastalarda, iltihap sakinleştikten sonra kontrol aralıkları yol durumu gözetilerek uzatılır; kan testleri yakın merkezde yaptırılıp sonuçlar kontrolde değerlendirilebilir.

Riskler, komplikasyonlar ve sınırlılıklar nelerdir?

Üveitin asıl riski, tedavi edilmediğinde ya da tekrarladığında gözde kalıcı hasar bırakmasıdır. Tedavinin kendisinin de yan etkileri vardır ve takip bu iki riski birlikte yönetmek için yapılır.

• Katarakt (göze perde inmesi): Hem iltihabın kendisi hem de uzun süreli kortizon kullanımı merceği bulandırır; ameliyat iltihap sakinken planlanır (katarakt ameliyatı).
• Glokom (göz tansiyonu): İltihap hücreleri göz içi sıvısının çıkışını tıkayabilir; kortizon da bazı kişilerde tansiyonu yükseltir (glokom tedavisi).
• Makula ödemi: Görme merkezinde su toplanması, üveitte görme kaybının en sık nedenidir; OCT ile izlenir, enjeksiyon gerekebilir.
• İris yapışıklıkları (sineşi): Göz bebeğinin şeklini bozar, göz tansiyonu krizine yol açabilir.
• Vitreus bulanıklığı, retina dekolmanı, korneada kireçlenme (band keratopati)
• Tedavi yan etkileri: Sistemik kortizonda kilo artışı, kan şekeri yükselmesi, kemik erimesi; bağışıklık baskılayıcı ilaçlarda enfeksiyona yatkınlık, karaciğer ve kan sayımı bozuklukları. Bu nedenle düzenli kan testi yapılır.
• Tekrarlama: Özellikle HLA-B27 ve Behçet ilişkili üveit ataklar hâlinde seyreder; tedavi atakları azaltmayı hedefler, tamamen ortadan kaldırmayı vaat edemez.

Tedavi seçeneklerinin karşılaştırması

Tedavi seçenekleri birbirinin alternatifi olmaktan çok, hastalığın ağırlığına göre birbirine eklenen basamaklardır.

Seçenek	Ne zaman	Artıları	Eksileri
Kortizonlu damla	Ön üveit	Göze sınırlı etki, kolay uygulama	Arka bölüme ulaşmaz; göz tansiyonu, katarakt
Göz çevresi / göz içi enjeksiyon	Orta-arka üveit, makula ödemi	Güçlü yerel etki, vücut yan etkisi az	Tekrar gerekebilir; göz tansiyonu, nadiren enfeksiyon
Sistemik kortizon	Ağır, iki taraflı üveit	Hızlı ve güçlü etki	Uzun kullanımda ciddi vücut yan etkileri
Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar	Kronik, tekrarlayan üveit	Kortizon ihtiyacını azaltır	Etkisi haftalarda başlar; kan testi gerekir
Biyolojik tedaviler	Behçet, dirençli üveit	Dirençli olgularda etkili	Enfeksiyon taraması ve romatoloji takibi zorunlu

Üveite bağlı retina sorunları retina hastalıkları, kalıcı vitreus bulanıklığında uygulanan cerrahi ise vitrektomi sayfasında anlatılmıştır.

Kahramanmaraş’ta üveit tanı ve takibi

Üveit ve uvea hastalıklarının tanı ve takibi Kahramanmaraş HG Hospital’da Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından yapılmaktadır; biyomikroskopi, göz dibi muayenesi, OCT ve gerekli kan testleri aynı hastanede planlanır. Sistemik hastalık şüphesinde romatoloji ve dahiliye ile ortak değerlendirme yapılır.

Üveit muayenesi, damla ve enjeksiyon tedavileri ile komplikasyon cerrahileri genel olarak SGK kapsamındadır; HG Hospital SGK anlaşmalıdır ve özel hastane fark ücreti uygulanabilir. Biyolojik ilaçlar için sağlık kurulu raporu gerekir. Özel sağlık sigortası ve SGK kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar Kahramanmaraş’taki HG Hospital’da muayene edilir; Dr. Öztürk Elbistan’da hasta kabul etmemektedir. Ani başlayan ağrılı kızarıklıkta muayeneyi ertelemeyin; yol planı için Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasına bakın.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Glokom (göz tansiyonu)
• Katarakt ameliyatı
• Retina hastalıkları
• Vitrektomi

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.