Göz Eti (Pterjiyum ve Pinguekula) Ameliyatı

Kahramanmaraş HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — konjonktiva otogrefti ile pterjiyum cerrahisi

Göz eti (pterjiyum) nedir?

Pterjiyum (halk arasında “göz eti”), gözün beyazını örten ince zarın (konjonktiva) kalınlaşarak saydam tabaka olan kornea üzerine doğru üçgen biçiminde büyümesidir. Çoğunlukla burun tarafından başlar ve yıllar içinde yavaş ilerler. İçinde damarlar bulunduğu için kızarık görünür; büyüdükçe korneayı çekerek astigmata, görme eksenine ulaştığında ise görme azalmasına yol açar. Göz eti tümör değildir ve bulaşmaz.

Pterjiyum ve pinguekula farkı

Pinguekula, konjonktiva üzerinde korneaya bitişik, sarımsı-beyaz küçük bir kabarıklıktır; korneaya doğru ilerlemez. Zaman zaman kızarır ve batma yapar, ancak görmeyi etkilemez ve genellikle ameliyat gerektirmez. Pterjiyum ise kornea üzerine yürüyen, damarlı ve ilerleyici bir dokudur. İkisi de aynı çevresel etkenlerle ilişkilidir.

Göz eti neden olur?

Göz etinin başlıca nedeni uzun yıllar boyunca güneşin morötesi (UV) ışınlarına, toza ve rüzgâra maruz kalmaktır. Bu nedenle tarımda, inşaatta ve açık havada çalışanlarda, güneşli ve tozlu iklimlerde daha sık görülür; Kahramanmaraş ve ilçelerinde tarım ve dış mekân işlerinde çalışan hastalarda sık karşılaşılır. Deprem sonrası artan tozlu ortam da göz yüzeyi tahrişini artırabilen bir etkendir. Kuru göz ve ailede göz eti öyküsü riski yükseltir.

Belirtiler nelerdir? Ameliyat kimler için uygundur?

Göz etinin en sık belirtileri gözde kızarıklık, batma, yanma, kum kaçmış hissi ve gözün burun tarafında büyüyen et parçasının fark edilmesidir.

• Rüzgârda, güneşte ve tozlu ortamda artan kızarıklık ve batma
• Sulanma, sabahları çapaklanma
• Kornea çekildiği için ortaya çıkan astigmat ve bulanık görme
• Doku göz bebeğine yaklaştığında belirgin görme azalması
• Kontakt lens kullanımında rahatsızlık

Ameliyat; göz eti göz bebeğine yaklaşan, astigmat yaparak görmeyi bozan, damla tedavisine rağmen sürekli kızaran ve batan ya da göz hareketini kısıtlayan hastalar için uygundur. Katarakt veya lazer ameliyatı planlanan hastalarda ölçümleri bozan bir göz eti önce alınır.

Kimler için uygun değildir?

• Küçük ve sessiz göz eti olanlar: Şikâyet yapmayan, korneaya ilerlemeyen dokular ameliyat edilmez; suni gözyaşı ve güneşten korunma ile izlenir.
• Pinguekulası olanlar: Görmeyi etkilemediği için çıkarılması genellikle önerilmez; kızardığında kısa süreli damla yeterlidir.
• Aktif göz yüzeyi iltihabı veya kontrolsüz kuru gözü olanlar: Önce bunlar tedavi edilir; aksi hâlde iyileşme gecikir ve tekrarlama riski artar.
• Kontrolsüz şeker hastalığı veya bağışıklık sorunu olanlar: Yara iyileşmesi için önce genel durum düzenlenir.
• İleride glokom ameliyatı gerekebilecek hastalar: Üst konjonktiva korunur; greft başka bölgeden alınır veya amniyon zarı tercih edilir.

Hangi muayene ve tetkikler yapılır?

Göz eti tanısı biyomikroskop (göz mikroskobu) muayenesiyle konur; ek tetkikler ameliyat kararı ve takip için yapılır.

• Biyomikroskop muayenesi: Dokunun boyutu, kornea üzerinde ne kadar ilerlediği ve damarlanma derecesi değerlendirilir.
• Görme keskinliği ve gözlük ölçümü: Astigmatın göz etine bağlı olup olmadığı belirlenir.
• Kornea topografisi: Korneanın harita görüntüsüyle dokunun yaptığı eğrilik bozukluğu ölçülür; ameliyat öncesi ve sonrası karşılaştırılır.
• Göz kuruluğu testleri: Kuru göz tekrarlama riskini artırdığı için ameliyat öncesi tedavi edilir.
• Fotoğraflama: Dokunun boyutu kayıt altına alınarak büyüme hızı izlenir.

Göz eti ameliyatı nasıl yapılır?

Göz eti ameliyatında doku korneadan ve gözün beyazından tamamen çıkarılır, açılan alan hastanın kendi konjonktivasından alınan bir yama (konjonktiva otogrefti) ile kapatılır. İşlem lokal anesteziyle yaklaşık 30–45 dakika sürer ve hasta aynı gün eve döner.

1. Anestezi: Uyuşturucu damla ve konjonktiva altına küçük bir iğne ile lokal anestezi yapılır. Gerekirse sakinleştirici ilaç verilir.
2. Dokunun çıkarılması: Göz etinin kornea üzerindeki başı sıyrılır, gövdesi ve altındaki kalınlaşmış doku gözün beyazından ayrılır; göz kası korunur.
3. Kornea yüzeyinin düzeltilmesi: Kornea üzerinde kalan pürüzlü kalıntılar temizlenir.
4. Konjonktiva otogrefti: Üst kapağın altındaki sağlıklı konjonktivadan ince bir yama alınır ve çıplak kalan alana yerleştirilir. Yama, ince dikişlerle ya da fibrin doku yapıştırıcısıyla sabitlenir; yapıştırıcı kullanıldığında ameliyat sonrası batma hissi daha kısa sürer.
5. Ek uygulamalar: Tekrarlayan (nüks) göz etinde nüksü azaltmak için ameliyat sırasında kısa süreli mitomisin C uygulanabilir. Konjonktiva yetersizse amniyon zarı grefti kullanılabilir.
6. Kapama: Antibiyotikli pomad sürülür ve göz bir gün kapalı tutulur.

His beklentisi: İğne sırasında kısa bir yanma, ameliyat boyunca baskı ve dokunma hissi olur; ağrı hissi genellikle azdır. Ameliyat sonrası birkaç gün batma, sulanma ve ışık hassasiyeti beklenir.

Göz eti ameliyatı adım adım

Korneaya ilerleyen dokunun çıkarılması ve açılan alanın kendi dokunuzla kapatılması.

1. Göz etinin ilerlemesiKonjonktiva dokusu, çoğunlukla burun tarafından korneaya doğru üçgen biçiminde ilerler. Büyüdükçe astigmat yapabilir ve görme ekseni kapanırsa görmeyi bozar.
2. Çıkarma ve doku yamasıDoku çıkarıldıktan sonra açılan alan, gözün kendi konjonktivasından alınan ince bir yamayla kapatılır. Bu yaklaşım tekrarlama olasılığını azaltır.
3. İyileşmeYüzey birkaç hafta içinde kapanır. Kızarıklık bir süre sürebilir; güneş, toz ve rüzgârdan korunmak tekrarlama riskini azaltır.

İyileşme süreci nasıl ilerler?

Göz eti ameliyatından sonra rahatsızlık hissi genellikle 1 hafta, kızarıklık ise 3–6 hafta içinde geriler.

1. gün

Kapama ertesi gün muayenede açılır; antibiyotikli ve kortizonlu damlalara başlanır. Batma, sulanma ve ışık hassasiyeti olağandır; güneş gözlüğü rahatlatır. Göz ovuşturulmaz.

1. hafta

Yama hafif şiş ve kızarık görünebilir; bu, tutmakta olduğunu gösterir. Dikiş kullanıldıysa batma hissi dikişler alınana (1–2 hafta) kadar sürebilir. Tozlu ve rüzgârlı ortamdan uzak durulur; masa başı işe 3–5 gün, açık hava işlerine 1–2 hafta sonra dönülür.

1. ay ve sonrası

Kızarıklık büyük ölçüde azalır; kortizonlu damla hekim kontrolünde azaltılarak kesilir. Yamanın tam yerleşmesi 4–8 hafta alır. Tekrarlama en sık birinci yıl içinde görüldüğü için kontroller 1. gün, 1. hafta, 1. ay, 3. ay ve 1. yılda planlanır; ilçelerden gelen hastalar için 1. gün kontrolü ameliyatla aynı yolculuğa sığacak biçimde düzenlenir.

Riskleri ve sınırlılıkları nelerdir?

Göz eti ameliyatının en önemli sınırlılığı dokunun yeniden büyüme (nüks) olasılığıdır; konjonktiva otogrefti bu riski belirgin biçimde azaltır ancak sıfırlamaz.

• Tekrarlama (nüks): Yama kullanılmadan yapılan ameliyatlarda nüks oranı yüzde 30’un üzerine çıkabilirken otogreft ile literatürde yaklaşık yüzde 5–10 bildirilir. Genç yaş, açık havada çalışma ve büyük, damarlı dokular riski artırır.
• Yamayla ilgili sorunlar: Yama şişebilir, kayabilir veya nadiren tutmayabilir; bu durumda yeniden dikilebilir.
• Kornea izi ve astigmat: Göz bebeğine çok yaklaşmış dokularda kornea üzerinde silik bir iz ve bir miktar astigmat kalabilir; bu nedenle ameliyat çok gecikmemelidir.
• Kızarıklığın uzun sürmesi: Bazı hastalarda 2–3 ay sürebilir.
• Nadir riskler: Enfeksiyon, dikiş reaksiyonu, kortizon damlaya bağlı göz tansiyonu yükselmesi, mitomisin uygulanan gözlerde sklera incelmesi, göz kası etkilenirse çift görme.

Alternatifler ve karşılaştırma

Göz etini kalıcı olarak ortadan kaldıran yöntem ameliyattır; damla ve lazer dokuyu yok etmez.

Seçenek	Kimler için	Tekrarlama riski	Not
Takip, suni gözyaşı, güneşten korunma	Küçük, sessiz göz eti; pinguekula	—	Kızarma dönemlerinde kısa süreli damla
Çıplak sklera (yamasız çıkarma)	Günümüzde önerilmez	Yüksek	Yalnızca çıkarma yapılır
Konjonktiva otogrefti (dikişli)	Standart yöntem	Düşük	Dikişler 1–2 haftada alınır
Konjonktiva otogrefti (doku yapıştırıcılı)	Standart yöntem	Düşük	Batma hissi daha kısa sürer
Amniyon zarı grefti	Geniş veya nüks olgular, konjonktiva yetersizliği	Orta	Otogreftle birlikte de kullanılabilir
Mitomisin C (ek uygulama)	Nüks olgular	Düşürür	Sklera incelmesi riski nedeniyle seçilmiş hastalarda

Göz eti kornea yüzeyini etkilediği için kornea hastalıkları ile birlikte değerlendirilir; eşlik eden göz kuruluğu ve blefarit ameliyat öncesi tedavi edilir.

Kahramanmaraş’ta bu tedavi

Göz eti ameliyatı (pterjiyum eksizyonu ve konjonktiva otogrefti) Kahramanmaraş HG Hospital’da Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından uygulanmaktadır. Muayene, kornea topografisi ve ameliyat planlaması aynı merkezde yapılır; ameliyat lokal anesteziyle günübirlik gerçekleştirilir.

HG Hospital SGK anlaşmalı bir özel hastanedir. Pterjiyum ameliyatı genel olarak SGK kapsamındadır; özel hastanede fark ücreti uygulanabilir. Yalnızca görünüm amacıyla pinguekula çıkarılması kapsam dışında kalabilir. Özel sigorta poliçe kapsamı hastane tarafından kontrol edilir; kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar muayene ve ameliyat için Kahramanmaraş’taki HG Hospital’a gelir; Dr. Öztürk Elbistan’da hasta kabul etmemektedir. Yol planı için Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) — escrs.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Kornea hastalıkları
• Göz kuruluğu
• Blefarit (kirpik dibi iltihabı)
• Tüm göz tedavileri

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.