Kornea Hastalıkları

Kahramanmaraş HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — tanı, tedavi ve gerektiğinde ileri merkezlere yönlendirme

Kornea nedir?

Kornea (halk arasında “saydam tabaka”), gözün en önündeki saat camı gibi şeffaf, kubbe biçimli tabakadır. Yaklaşık yarım milimetre kalınlığındadır ve gözün odaklama gücünün büyük bölümünü sağlar. En dıştaki katman (epitel) hızla yenilenir; en içteki katman (endotel) korneayı saydam tutan pompa hücrelerini taşır ve yenilenmez. Kornea çok yoğun bir sinir ağına sahiptir; küçük bir çizik bile belirgin ağrı yapar.

Korneanın katmanları

Tedavilerin hangi katmanı ilgilendirdiğini anlamak için korneanın kesiti.

1. Kornea kesitiKornea saydam ve damarsızdır; en dışta kendini yenileyen epitel, ortada dokunun büyük kısmını oluşturan stroma, en içte ise korneayı saydam tutan endotel bulunur. Yüzey lazerleri ve cross-linking stromayı, kornea nakli ise ilgili katmanları hedefler.

Sık görülen kornea hastalıkları nelerdir?

Korneayı en sık etkileyen sorunlar enfeksiyon (keratit), çizilme ve yabancı cisim, herpes, kalıtsal distrofiler, ödem ve keratokonustur.

Keratit ve kornea ülseri

Keratit korneanın iltihabı, kornea ülseri ise bu iltihabın doku kaybıyla derinleşmesidir. Bakteri, mantar, virüs veya amip kaynaklı olabilir; kontakt lensle uyumak, lensi musluk suyuyla yıkamak ve havuzda lens kullanmak başlıca risklerdir. Ağrı, kızarıklık, ışık hassasiyeti ve korneada beyaz nokta ile kendini gösterir; saatler içinde ilerleyebildiği için acildir.

Kornea çizilmesi ve yabancı cisim

Kornea çizilmesi (abrazyon) epitelin sıyrılmasıdır; dal, tırnak ve tozla olur. Tarım, inşaat, kaynak ve taşlama işlerinde metal ya da bitki parçacıkları korneaya saplanabilir; bitki kaynaklı yaralanmalarda mantar riski yüksektir. Kahramanmaraş ve ilçelerinde tarım ve inşaat işçilerinde sık görülür; koruyucu gözlük çoğunu önler.

Herpes keratiti

Uçuk virüsü (herpes simpleks) korneada dallanan ülserler yapar ve sinirde gizlenerek yıllar sonra yeniden alevlenebilir; her tekrar korneada iz bırakabilir. Antiviral pomad ve tabletle tedavi edilir; sık tekrarlayan hastalara uzun süreli düşük doz koruyucu tablet verilir.

Kornea distrofileri ve kornea ödemi

Distrofiler korneanın belirli bir katmanını tutan, iki gözde birlikte görülen kalıtsal hastalıklardır. En bilineni Fuchs endotel distrofisidir: pompa hücreleri azalır, kornea su tutar (ödem) ve sabahları belirgin bulanık görme gelişir. Ödem katarakt ameliyatı sonrasında da görülebilir. Hafif ödemde tuzlu damla kullanılır; ileri olgularda endotel nakli gerekir.

Keratokonus

Keratokonus, korneanın incelip öne doğru sivrileşmesidir; genç yaşta başlar, göz ovuşturma ve alerji ilerlemeyi hızlandırır. Sık gözlük değişimi ve artan astigmat uyarıcıdır. İlerlemeyi durdurmak için kornea çapraz bağlama (CXL), görmeyi düzeltmek için özel kontakt lens ve kornea içi halka seçenekleri keratokonus tedavisi sayfasında anlatılmıştır.

Pterjiyum ve kuru göze bağlı yüzey hasarı

Göz eti (pterjiyum) kornea üzerine yürüyerek astigmat ve iz yapabilir. Göz kuruluğu ve blefarit ise kornea yüzeyinde noktasal hasar yapar; yüzey tedavi edilmeden diğer kornea tedavileri planlanmaz.

Belirtiler nelerdir? Hangi belirtiler acildir?

Kornea hastalıklarının ortak belirtileri ağrı, batma, kızarıklık, ışık hassasiyeti ve bulanık görmedir.

• Aynı gün başvurun: Kontakt lens kullanırken başlayan ağrı ve kızarıklık; korneada beyaz nokta; göze metal, taş veya bitki parçası kaçması; kimyasal sıçraması (önce 15–20 dakika bol suyla yıkayın); şiddetli ağrıyla ani görme azalması.
• Birkaç gün içinde muayene: Tekrarlayan uçuk benzeri göz kızarıklığı, sabahları bulanık görme, sık gözlük değişimi, kum kaçmış hissinin sürmesi.

Tanı ve tedavi her yaştaki hasta için uygundur; kontakt lens kullananlar, tarım ve inşaat işçileri ve ailesinde keratokonus bulunanlar düzenli muayeneden özellikle yarar görür.

Kimler için uygun değildir?

• Kortizonlu damla: Mantar keratiti ve herpesin aktif ülser döneminde uygun değildir; enfeksiyonu derinleştirir. Kızarık göze muayenesiz kortizonlu damla kullanılmamalıdır.
• Kontakt lens ve bandaj lens: Aktif enfeksiyonda ve lens hijyenini sürdüremeyecek hastalarda uygun değildir.
• CXL: Korneası çok incelmiş, merkezde iz bulunan veya ilerlemesi durmuş keratokonusta uygun değildir.
• Kornea nakli: Kontrolsüz kuru göz, kapak sorunları veya aktif enfeksiyon varken uygun değildir.

Hangi muayene ve tetkikler yapılır?

Kornea hastalıklarının tanısı biyomikroskop muayenesi ve boya testiyle başlar; gerekirse ölçüm cihazları eklenir.

• Biyomikroskopi ve floresein boyama: Çizik, ülser ve yüzey hasarı boya ile görünür hâle gelir.
• Kornea topografisi: Korneanın eğrilik haritası; keratokonus ve astigmat için temel tetkiktir.
• Pakimetri: Kornea kalınlığı ölçümü; ödem, keratokonus ve lazer uygunluğunda kullanılır.
• Endotel sayımı (speküler mikroskopi): Pompa hücrelerinin sayısı; Fuchs distrofisi ve ameliyat öncesi değerlendirmede.
• Kültür: Ülserde etkeni bulmak için korneadan örnek alınır.

Tedaviler nasıl uygulanır?

Kornea tedavisi hastalığa göre damla ve pomaddan bandaj lens, CXL, kornea içi halka ve kornea nakline kadar uzanır.

1. Damla ve pomad tedavisi: Bakteriyel ülserde antibiyotikli damla başlangıçta saat başı, mantarda antifungal, herpeste antiviral kullanılır; kortizon yalnızca hekim kararıyla eklenir. Ödemde tuzlu damla, yüzey hasarında suni gözyaşı verilir.
2. Yabancı cisim çıkarma ve çizik tedavisi: Uyuşturucu damla sonrası biyomikroskop altında ince uçlu bir aletle parçacık ve varsa pas halkası temizlenir; işlem birkaç dakika sürer ve antibiyotikli pomad verilir. His beklentisi: işlem sırasında hafif baskı, sonrasında 1–2 gün batma.
3. Bandaj kontakt lens: Ağrılı yüzey hasarlarında korneayı örterek iyileşmeyi kolaylaştırır; hekim kontrolünde birkaç gün ile birkaç hafta kalır.
4. Kornea çapraz bağlama (CXL): Keratokonusta korneaya riboflavin (B2 vitamini) damlatılıp morötesi ışık uygulanarak doku sertleştirilir; ilerlemeyi durdurmayı amaçlar, görmeyi düzeltmez. Ayrıntı cross-linking sayfasındadır.
5. Kornea içi halka: Korneaya yerleştirilen ince halkalarla sivrilik azaltılır; ilerlemeyi durdurmaz.
6. Kornea nakli: Bağışlanan saydam korneanın hastalıklı dokunun yerine dikilmesidir; tam kat nakil, yalnızca ön katmanların değiştirildiği DALK ve yalnızca endotelin değiştirildiği DMEK/DSAEK türleri vardır. Nakil, kornea bankası bulunan üçüncü basamak merkezlerde yapılır; uygun hastalar bu merkezlere yönlendirilir.

İyileşme süreci nasıl ilerler?

İyileşme süresi hastalığa göre birkaç günden bir yıla kadar değişir.

1. gün – 1. hafta

Basit çizik ve yabancı cisim sonrası epitel 1–3 günde kapanır. Keratitte damlalar başlangıçta çok sık kullanılır ve hasta 1–2 günde bir kontrol edilir; herpes alevlenmesi 1–2 haftada geriler.

1. ay

Kornea ülseri iyileştikçe damla sıklığı azaltılır; kalan izin görmeye etkisi bu dönemde netleşir. CXL sonrası epitel 3–5 günde kapanır, görme 1–3 ay dalgalanabilir.

Uzun dönem

Keratokonus ve Fuchs distrofisi uzun süreli takip gerektirir; topografi ve endotel sayımı 6–12 ayda bir yinelenir. Kornea nakli sonrası görme 6–12 ayda oturur. İlçelerden gelen hastaların kontrolleri aynı güne toplanır; acil durumda önce en yakın acil servise başvurulur.

Riskleri ve sınırlılıkları nelerdir?

Kornea hastalıklarında en önemli risk, geç kalınan enfeksiyon ve yaralanmaların kalıcı iz bırakmasıdır.

• Kalıcı iz ve astigmat: Derin ülser ve merkezi yaralanmalar iz bırakabilir; görme için sert lens veya nakil gerekebilir.
• Delinme (perforasyon): İleri ülserlerde nadir, acil bir durumdur.
• Tekrarlama: Herpes keratiti yıllar sonra yinelenebilir.
• Kortizona bağlı sorunlar: Göz tansiyonu yükselmesi, katarakt ve enfeksiyonun derinleşmesi; bu nedenle kontrolsüz kullanılmaz.
• CXL sınırlılıkları: İlerlemeyi durdurmayı amaçlar, mevcut görme kaybını geri getirmez.
• Nakil riskleri: Doku reddi, yüksek astigmat ve uzun iyileşme; bekleme süresi bağış durumuna bağlıdır.

Karşılaştırma: hangi hastalıkta hangi tedavi?

Hastalık	Aciliyet	Başlıca tedavi	Ayrıntı
Keratit / kornea ülseri	Aynı gün	Etkene göre sık damla; kültür	—
Kornea çizilmesi / yabancı cisim	Aynı gün	Yabancı cisim çıkarma, antibiyotikli pomad	—
Herpes keratiti	1–2 gün	Antiviral pomad ve tablet; koruyucu tedavi	—
Fuchs distrofisi / ödem	Planlı	Tuzlu damla; ileri olguda endotel nakli	—
Keratokonus	Planlı	CXL, özel lens, halka; ileri olguda nakil	Keratokonus, CXL
Pterjiyum	Planlı	Konjonktiva otogrefti ile çıkarma	Göz eti
Kuru göze bağlı yüzey hasarı	Planlı	Suni gözyaşı, kapak hijyeni	Göz kuruluğu

Kahramanmaraş’ta kornea hastalıklarının tedavisi

Kornea hastalıklarının tanısı, keratit tedavisi, yabancı cisim çıkarma, herpes ve distrofi takibi Kahramanmaraş HG Hospital’da Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından yapılmaktadır. CXL ve kornea içi halka için uygunluğunuz HG Hospital’da yapılan muayene ve ölçümlerle değerlendirilir; size uygun yöntem birlikte planlanır. Kornea nakli gerektiren hastalar, kornea bankası bulunan üçüncü basamak merkezlere yönlendirilir; nakil sonrası kontrollerin bir bölümü Dr. Öztürk tarafından sürdürülebilir.

HG Hospital SGK anlaşmalı bir özel hastanedir. Muayene, keratit tedavisi ve yabancı cisim çıkarma genel olarak SGK kapsamındadır; özel hastanede fark ücreti uygulanabilir. CXL belirli şartlarda SGK tarafından karşılanabilir; kornea içi halka karşılanmaz. Özel sigorta poliçe kapsamı hastane tarafından kontrol edilir; kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar muayene için Kahramanmaraş’taki HG Hospital’a gelir; Dr. Öztürk Elbistan’da hasta kabul etmemektedir. Yol planı için Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) — escrs.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Keratokonus tedavisi
• Kornea çapraz bağlama (CXL)
• Göz eti (pterjiyum) ameliyatı
• Göz kuruluğu

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.