Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı ve DSR Ameliyatı

Kahramanmaraş HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — bebeklerde masaj ve sondalama, erişkinde eksternal ve endoskopik DSR seçenekleriyle

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı nedir?

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşını burna boşaltan yolun daralması veya kapanması sonucu gözyaşının gözde birikmesidir. Gözyaşı, kapakların iç köşesindeki küçük deliklerden (punktum) geçer, ince kanalcıklarla gözyaşı kesesine gelir ve nazolakrimal kanal (gözyaşı kanalı) yoluyla burun içine akar. Yol tıkanınca gözyaşı dışarı taşar; buna epifora (göz sulanması) denir.

Bebeklerde doğuştan gözyaşı kanalı tıkanıklığı

Bebeklerde tıkanıklık, kanalın burna açıldığı uçtaki ince zarın doğumda henüz açılmamış olmasından kaynaklanır ve yenidoğanların yaklaşık yüzde 5–20’sinde görülür. Belirtiler doğumdan sonraki haftalarda başlar: sürekli yaşlanma, kirpiklerde sarı çapak, sabahları yapışmış kapaklar. Gözün beyazı çoğunlukla kızarmaz; bu özellik göz nezlesinden (konjonktivit) ayırt edilmesine yardımcı olur. Bu tıkanıklıkların büyük çoğunluğu (yüzde 90’a yakını) bir yaşına kadar kendiliğinden veya masajla açılır.

Erişkinde edinsel gözyaşı kanalı tıkanıklığı

Erişkinlerde tıkanıklık çoğunlukla kanalın kemik içindeki bölümünün yıllar içinde daralmasıyla oluşur; nedeni her zaman bulunamaz ve orta yaş üstü kadınlarda daha sıktır. Burun ve sinüs hastalıkları, yüz kemiği kırıkları, geçirilmiş burun ameliyatları, uzun süreli göz damlası kullanımı ve nadiren tümörler de kanalı tıkayabilir.

Gözyaşı kesesi iltihabı (dakriyosistit)

Dakriyosistit, tıkalı kanalın gerisinde biriken gözyaşının mikroplanmasıyla gözyaşı kesesinin iltihaplanmasıdır. Gözün iç köşesi ile burun arasında ağrılı, kızarık ve şiş bir alan oluşur; bazen ateş eşlik eder. Antibiyotik tedavisi gerektirir; apse oluşursa boşaltılır. İltihabı tekrarlayan hastalarda yeni atakları önlemek için tıkanıklığın ameliyatla giderilmesi önerilir.

Belirtiler nelerdir? DSR ameliyatı kimler için uygundur?

Sürekli göz sulanması, çapaklanma ve gözün iç köşesinde şişlik gözyaşı kanalı tıkanıklığının başlıca belirtileridir.

• Rüzgârda, soğukta ve okurken artan göz sulanması
• Kirpiklerde sarı-beyaz çapak, sabah yapışan kapaklar
• Gözün iç köşesine bastırınca gelen bulanık veya iltihaplı akıntı
• İç köşede şişlik, kızarıklık ve ağrı (kese iltihabı)
• Sık tekrarlayan göz nezlesi

DSR ameliyatı, kanal yıkama testinde tıkanıklık doğrulanan ve sulanma ya da kese iltihabı yaşayan erişkinler için uygundur. Bebeklerde sondalama, bir yaşını doldurduğu hâlde masajla açılmayan tıkanıklıklarda düşünülür.

Kimler için uygun değildir?

• Bir yaşından küçük bebekler: Kendiliğinden açılma olasılığı yüksek olduğu için önce masaj ve gözlem önerilir.
• Akut kese iltihabı (apse) olanlar: İltihap antibiyotikle yatıştırıldıktan sonra ameliyat planlanır.
• Sulanması başka nedenden kaynaklananlar: Kuru göz, kapak gevşekliği veya blefarite bağlı sulanmada DSR fayda sağlamaz; asıl neden tedavi edilir.
• Tıkanıklığı gözyaşı deliği veya kanalcık düzeyinde olanlar: Farklı bir cerrahi planlama gerekir.
• Kan sulandırıcı ilacını kesemeyenler, burun içinde ileri eğrilik ya da polip olanlar: Ameliyat, ilgili hekimlerle görüşülerek planlanır.

Hangi muayene ve tetkikler yapılır?

Tanı, göz muayenesi ve kanal yıkama testiyle çoğunlukla aynı gün konur.

• Biyomikroskop muayenesi: Gözyaşı delikleri, kapak pozisyonu, göz yüzeyi ve kirpik dibi incelenir.
• Boya kaybolma testi: Göze damlatılan boyanın birkaç dakikada çekilip çekilmediğine bakılır; bebeklerde en sık kullanılan testtir.
• Kanal yıkama (lakrimal irigasyon): Gözyaşı deliğinden ince bir kanülle serum verilir. Serum burna geçiyorsa yol açıktır; geri geliyorsa tıkanıklık vardır ve geri gelen sıvı tıkanıklığın yerini gösterir.
• Burun muayenesi: Eğrilik, polip ve mukoza durumu değerlendirilir; endoskopik DSR planlanan hastalarda önemlidir.
• Görüntüleme: Sık gerekmez; tümör şüphesi veya kırık öyküsünde bilgisayarlı tomografi istenebilir.

İşlem nasıl yapılır?

Bebeklerde masaj ve sondalama

1. Masaj: Elleriniz yıkanmış hâlde, işaret parmağınızla gözün iç köşesindeki kese üzerine, burun kenarı boyunca aşağı doğru orta sertlikte 5–10 kez bastırırsınız; günde 2–3 kez uygulanır. Bu basınç kanalın ucundaki zarın açılmasına yardımcı olur.
2. Çapak temizliği ve gerektiğinde damla: Çapaklar kaynatılıp soğutulmuş su ile silinir. Akıntı iltihaplı ise hekim kısa süreli antibiyotikli damla verebilir; damla tıkanıklığı açmaz.
3. Sondalama: Bir yaşını doldurduğu hâlde tıkanıklığı geçmeyen bebeklerde uygulanır. Kısa süreli genel anestezi altında ince, künt uçlu bir tel gözyaşı deliğinden kanala ilerletilerek zar açılır; işlem yaklaşık 10–15 dakika sürer ve bebek aynı gün eve döner.
4. Tekrar tıkanan bebeklerde: Sondalama yinelenebilir, kanala ince bir silikon tüp yerleştirilebilir veya kanal balonla genişletilebilir.

Erişkinde DSR (dakriyosistorinostomi) ameliyatı

DSR (dakriyosistorinostomi), gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında, tıkalı kanalı devre dışı bırakan yeni bir geçiş oluşturma ameliyatıdır. Eksternal (cilt kesisiyle) ve endoskopik (burun içinden) olmak üzere iki yöntemle yapılır.

1. Hazırlık: Kan sulandırıcı ilaçlar ilgili hekimin onayıyla düzenlenir. Ameliyat lokal anestezi ve sakinleştirici ilaçla ya da genel anestezi ile yapılır; seçim durumunuza ve tercihinize göre birlikte kararlaştırılır.
2. Eksternal DSR: Gözün iç köşesi ile burun arasına yaklaşık 1–1,5 cm’lik bir cilt kesisi yapılır. Kese ile burun arasındaki ince kemikte küçük bir pencere açılır; kese zarı ile burun zarı birbirine dikilerek yeni yol oluşturulur.
3. Endoskopik DSR: Burun deliğinden ince bir kamera (endoskop) ile girilir; cilt kesisi yapılmaz. Aynı kemik penceresi burun içinden açılır; burun eğriliği varsa aynı seansta düzeltilebilir.
4. Silikon tüp: Yeni yolun iyileşme sırasında kapanmaması için gözyaşı deliklerinden burna uzanan ince bir silikon tüp yerleştirilir; iç köşede küçük bir halka olarak görünür.
5. Süre ve taburculuk: Ameliyat yaklaşık 45–60 dakika sürer. Hastalar çoğunlukla aynı gün veya ertesi sabah taburcu edilir.

His beklentisi: Lokal anestezide iğne sırasında kısa süreli yanma, ameliyat boyunca baskı ve çekilme hissi olabilir; ağrı hissi genellikle azdır ve sonraki günlerde ağrı kesiciyle kontrol edilir.

Gözyaşı nereye gider, nerede tıkanır?

Gözyaşının kapak kenarındaki deliklerden buruna ulaşan yolu ve tıkanıklıkta uygulanan işlemler.

1. Normal yolGözyaşı, göz yüzeyini yıkadıktan sonra kapak kenarındaki iki küçük delikten toplanır, kanalcıklardan keseye geçer ve buruna açılan kanalla boşalır.
2. TıkanıklıkYol herhangi bir noktada tıkandığında gözyaşı boşalamaz; sürekli sulanma, çapaklanma ve keseye bağlı enfeksiyon görülebilir.
3. Bebeklerde sondalamaDoğuştan tıkanıklıkta ince bir sonda ile kanal açılır. Çoğu bebekte masaj ve bekleme ile kendiliğinden açıldığı için zamanlama hekimle birlikte belirlenir.
4. Erişkinde DSRKanal kalıcı olarak tıkalıysa kese ile burun boşluğu arasında yeni bir geçiş oluşturulur. İşlem dıştan ya da burun içinden endoskopik olarak yapılabilir.

İyileşme süreci nasıl ilerler?

DSR sonrası günlük yaşama dönüş genellikle 1–2 hafta sürer; sonuç silikon tüp alındıktan sonra değerlendirilir.

1. gün

Burundan hafif kanlı akıntı ve gözde sulanma normaldir. Sümkürmeyin; başınızı yüksekte tutarak dinlenin ve reçete edilen damlalar ile burun spreyini düzenli kullanın. Eksternal yöntemde kesi çevresinde şişlik ve morluk olabilir.

1. hafta

Cilt dikişleri ameliyattan yaklaşık 7 gün sonra alınır. Bu süre boyunca ağır kaldırmaktan, öne eğilmekten, sıcak banyodan ve sümkürmekten kaçınılır; hapşırırken ağız açık tutulur. Masa başı işe genellikle 3–5 gün içinde dönülebilir.

1. ay ve sonrası

Şişlik ve morluk 2–3 haftada geçer; eksternal kesi izi aylar içinde belirsizleşir. Silikon tüp genellikle 1–3 ay sonra muayenede birkaç saniyede çıkarılır ve kanal yıkama ile yolun açık olduğu doğrulanır. Kontroller 1. hafta, 1. ay ve tüp alınma zamanında yapılır; ilçelerden gelen hastalar için kontrol günleri yolculuk sayısı en aza inecek şekilde birleştirilir.

Riskleri ve sınırlılıkları nelerdir?

DSR ameliyatı hastaların büyük çoğunluğunda sulanmayı giderir; bununla birlikte her ameliyat gibi riskleri ve sınırları vardır.

• Kanama: Burun kanaması en sık görülen sorundur; genellikle hafiftir ve birkaç günde durur. Nadiren tampon gerekir.
• Yeniden tıkanma (nüks): Yeni açılan yol iyileşme sırasında daralabilir. Literatürde başarı oranları yaklaşık yüzde 85–95 arasında bildirilir; yani her 100 hastadan 5–15’inde sulanma sürebilir ve ikinci bir işlem (revizyon) gerekebilir.
• Enfeksiyon ve cilt izi: Enfeksiyon nadirdir; eksternal yöntemde iz çoğu hastada zamanla belirsizleşir.
• Silikon tüpe bağlı sorunlar: Tüp kayabilir veya tahriş yapabilir; bu durumda erken alınır.
• Sulanmanın kısmen sürmesi: Kuru göz veya kapak gevşekliği gibi ek nedenler varsa sulanma tamamen kaybolmayabilir.

Sonuç önceden söz verilemez; beklenen fayda ve riskler muayenede size özel olarak açıklanır.

Alternatifler ve karşılaştırma

Tedavi seçimi tıkanıklığın yerine, hastanın yaşına ve şikâyetin şiddetine göre yapılır.

Yöntem	Kimler için	Anestezi	Bilinmesi gerekenler
Masaj ve gözlem	1 yaş altı bebekler	Yok	Çoğu kendiliğinden açılır
Sondalama	1 yaşını geçmiş, masajla açılmayan bebekler	Kısa genel anestezi	10–15 dakika; yaşla başarı düşer
Silikon tüp / balon genişletme	Sondalama sonrası tekrar tıkananlar	Genel veya lokal	Tüp 3–6 ay yerinde kalır
Eksternal DSR	Erişkinde tam tıkanıklık, kese iltihabı	Lokal + sakinleştirici veya genel	Küçük cilt izi
Endoskopik DSR	Erişkinde tam tıkanıklık; iz istemeyenler; nüks olgular	Genel veya lokal	Cilt kesisi yok; burun eğriliği aynı seansta düzeltilebilir

Kapak gevşekliği veya kapağın dışa dönmesi sulanmaya katkıda bulunuyorsa göz kapağı cerrahileri gerekebilir. Sulanmanın nedeni kuru göz refleksi ise göz kuruluğu, kirpik dibi iltihabı ise blefarit tedavisi öncelik alır.

Kahramanmaraş’ta bu tedavi

Gözyaşı kanalı tıkanıklığının tanısı, bebeklerde sondalama ve erişkinde eksternal ile endoskopik DSR ameliyatı Kahramanmaraş HG Hospital’da Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından uygulanmaktadır. Dr. Öztürk’ün nüks DSR olgularında endoskopik revizyon konusunda hakemli bir dergide (MN Oftalmoloji, 2012) yayımlanmış çalışması bulunmaktadır.

HG Hospital SGK anlaşmalı bir özel hastanedir. DSR ameliyatı ve sondalama genel olarak SGK kapsamındadır; özel hastanede fark ücreti uygulanabilir. Özel sigorta poliçe kapsamı hastane tarafından kontrol edilir; kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar muayene ve ameliyat için Kahramanmaraş’taki HG Hospital’a gelir; Dr. Öztürk Elbistan’da hasta kabul etmemektedir. Yol planı için Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Göz kapağı düşüklüğü ve blefaroplasti
• Göz kuruluğu
• Blefarit (kirpik dibi iltihabı)
• Şaşılık ve göz tembelliği

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.