Diyabetik Retinopati (Şeker Hastalığına Bağlı Göz Hasarı)

Kahramanmaraş HG Hospital’da, retina hastalıkları tanı ve tedavisi alanında çalışan göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — göz dibi muayenesi, göz içi enjeksiyon, argon lazer ve vitrektomi

Diyabetik retinopati nedir?

Diyabetik retinopati, şeker hastalığının (diyabet) gözün arka duvarını kaplayan retinadaki (“ağ tabaka”, görmeyi sağlayan sinir tabakası) küçük damarlara zarar vermesiyle oluşan hastalıktır. Halk arasında “şekerin göze vurması” olarak bilinir. Diyabet süresi uzadıkça ve kan şekeri yüksek seyrettikçe sıklığı artar.

Uzun süre yüksek kalan kan şekeri damar duvarlarını zayıflatır. Bu hasar görmeyi üç yolla bozar:

• Sızıntı: Zayıflayan damarlardan sıvı ve yağ sızar, retina şişer. Şişme görme merkezi olan makulada (sarı nokta) olursa buna diyabetik makula ödemi denir; görme bulanıklaşır.
• Tıkanma: Kılcal damarlar tıkanır, retina yeterince oksijen alamaz.
• Yeni damar oluşumu: Oksijensiz kalan retina, VEGF adı verilen bir büyüme maddesi salgılar. Bu madde zayıf ve kolay kanayan yeni damarlar oluşturur. Bu damarlar göz içine kanayabilir (halk arasında “şeker göz kanaması”) ve retinayı çekerek yerinden ayırabilir.

Diyabetik retinopatinin evreleri nelerdir?

Diyabetik retinopati iki ana evrede incelenir: proliferatif olmayan (erken evre, yeni damar yok) ve proliferatif (ileri evre, yeni damar var). Diyabetik makula ödemi her evrede ortaya çıkabilir.

Belirtiler nelerdir ve kimler risk altındadır?

Diyabetik retinopati çoğu zaman görme hâlâ iyiyken başlar; hastalık ilerleyene kadar belirti vermez. Bu yüzden “gözümde sorun yok” düşüncesi muayeneyi geciktirmemelidir. İlerleyen dönemde şu belirtiler görülebilir:

• Bulanık, dalgalı veya çarpık görme; okuma güçlüğü
• Görme alanında uçuşan siyah noktalar, iplikler veya örümcek ağı gibi lekeler
• Ani görme azalması ya da görmenin bir perde gibi kapanması (göz içi kanama belirtisi olabilir)
• Gece görmede zorlanma, renklerin soluk görünmesi
• Gün içinde değişen görme (kan şekeri dalgalanmasına bağlı)

Kimler için düzenli göz muayenesi uygundur?

Diyabet tanısı olan herkes düzenli göz dibi muayenesi yaptırmalıdır. Muayene sıklığı diyabet tipine ve gözdeki bulgulara göre belirlenir:

• Tip 2 diyabet: Tanı konulduğunda hemen göz dibi muayenesi yapılır. Çünkü tanı anında hastalık yıllardır sürüyor olabilir.
• Tip 1 diyabet: Tanıdan sonraki 5. yıldan itibaren muayene başlar.
• Sonrasında: Retinopati yoksa yılda bir; retinopati varsa evresine göre 3–6 ayda bir kontrol yapılır.
• Gebelik: Diyabetli kadınlar gebelik planlarken veya gebeliğin ilk 3 ayında muayene olmalı, gebelik boyunca her 3 ayda bir ve doğumdan sonraki 1 yıl içinde kontrol edilmelidir. Yalnızca gebelikte ortaya çıkan gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) için rutin tarama gerekmez.

Riski artıran durumlar: uzun süreli diyabet, yüksek HbA1c (3 aylık şeker ortalaması), yüksek tansiyon, böbrek hastalığı, yüksek kolesterol, sigara, gebelik ve kan şekerinin kısa sürede hızla düşürüldüğü dönemler.

Kimler için uygun değildir?

Tarama muayenesi herkes için uygundur; ancak bazı tedaviler belirli durumlarda ertelenir veya farklı bir seçenek tercih edilir:

• Gözde veya göz çevresinde aktif enfeksiyon varken göz içi enjeksiyon ertelenir.
• Yakın zamanda kalp krizi veya inme geçirenlerde anti-VEGF kararı dahiliye ya da kardiyoloji ile birlikte verilir.
• Gebelikte anti-VEGF genellikle ertelenir; gerekirse lazer tercih edilebilir.
• Göz tansiyonu yüksek olanlarda ve kendi merceği duran gençlerde steroid enjeksiyonu dikkatle seçilir.
• Yoğun göz içi kanama veya ileri katarakt (göze perde inmesi) lazer ışığının retinaya ulaşmasını engelliyorsa önce vitrektomi ya da katarakt ameliyatı gerekebilir.
• Genel sağlık durumu ameliyata uygun olmayanlarda vitrektomi kararı anestezi değerlendirmesi sonrasında verilir.

Muayene ve tetkikler nasıl yapılır?

Diyabetik retinopati tanısı, göz bebeği damlayla büyütülerek yapılan dilate göz dibi muayenesi ile konur. Evreyi ve tedavi ihtiyacını belirlemek için ek tetkikler istenir:

• Görme keskinliği ve göz tansiyonu ölçümü: Her muayenenin başında yapılır.
• Dilate göz dibi muayenesi: Damla 20–30 dakikada etki eder. Retinanın tamamı incelenir. Damlanın etkisi 4–6 saat sürer; bu sürede yakın görme bulanıklaşır ve ışık rahatsız eder, araç kullanılmamalıdır.
• OCT (optik koherens tomografi): Retinanın ışıkla kesit görüntüsünü alır. Makula ödeminin varlığını ve kalınlığını ölçer. Göze dokunmadan birkaç dakikada tamamlanır; tedavi takibinin ana aracıdır.
• Fundus floresein anjiyografi: Koldan verilen boya maddesiyle retina damarlarının seri fotoğrafı çekilir. Sızan ve tıkanan damarları, yeni damar oluşumunu gösterir. Boya cildi birkaç saat sarartır, idrarı 1–2 gün turuncuya boyar; geçici bulantı olabilir. Böbrek hastalığı, alerji öyküsü ve gebelik önceden bildirilmelidir.
• OCT anjiyografi ve göz dibi fotoğrafı: Boya kullanmadan damar ağını görüntüler; takipte karşılaştırma için kullanılır.
• Kan tetkikleri: HbA1c, tansiyon ve böbrek fonksiyonları dahiliye veya aile hekimi ile birlikte değerlendirilir.

Tedavi nasıl yapılır?

Diyabetik retinopati tedavisi evreye göre basamaklı ilerler; amaç mevcut görmeyi korumak ve ileri kaybı önlemektir. Kan şekeri kontrolü her basamağın temelidir.

Göz iğnesi (göz içi enjeksiyon) nasıl yapılır?

Göz iğnesi, ilacın gözün beyaz kısmından çok ince bir iğneyle göz içindeki jel boşluğa (vitreus) verilmesidir. İşlem ayaktan yapılır ve hasta aynı gün evine döner.

1. Muayene ve OCT ile enjeksiyon kararı verilir; işlem ve olası riskler anlatılır, onam alınır.
2. Göz uyuşturucu damlayla uyuşturulur. Göz kapakları ve göz yüzeyi antiseptik (povidon iyot) ile temizlenir; steril örtü ve kapak açacağı yerleştirilir.
3. İlaç, gözün renkli kısmının 3,5–4 mm dışından, beyaz kısımdan göz içine verilir. Enjeksiyonun kendisi birkaç saniye sürer; hazırlıkla birlikte işlem 10–15 dakikada biter.
4. His beklentisi: Uyuşturucu damla nedeniyle çoğu hasta iğne anında baskı hisseder; kısa süreli batma olabilir. Antiseptik nedeniyle işlemden sonra birkaç saat yanma, batma ve kumlanma hissi görülebilir.
5. İşlemden sonra ışığı gördüğünüz ve göz tansiyonunuzun yükselmediği kontrol edilir. Araç kullanmadan eve dönmeniz önerilir.

Sıklık: Genellikle ilk 3 ay art arda aylık “yükleme” enjeksiyonu yapılır. Sonra OCT sonucuna göre aralık kademeli olarak uzatılır (tedavi et-uzat) veya ödem tekrarladıkça enjeksiyon yapılır. Toplam enjeksiyon sayısı hastadan hastaya değişir; bazı hastalarda tedavi yıllarca sürer.

Argon lazer nasıl uygulanır?

Lazer, göz bebeği büyütülüp damla anestezisi uygulandıktan sonra göze yerleştirilen bir kontakt lensle uygulanır. Proliferatif evrede retinanın çevre bölgesine yüzlerce küçük lazer noktası konur (panretinal fotokoagülasyon); bu, oksijensiz alanları azaltarak yeni damar oluşumunu geriletir. Seans 10–20 dakika sürer; parlak ışık ve zaman zaman sızlama hissi olabilir. Genellikle 1–3 seans gerekir. Lazerden sonra birkaç saat bulanıklık ve kamaşma beklenir.

İyileşme süreci nasıl ilerler?

• 1. gün (enjeksiyon): Batma, yanma ve sulanma olabilir. Gözün beyazında iğne yerinde kırmızı bir kanama lekesi görülebilir; zararsızdır ve 1–2 haftada kaybolur. Küçük uçuşan noktalar görülebilir. Gözü ovmayın, önerilen damlaları kullanın.
• 1. hafta: Rahatsızlık genellikle 1–2 günde geçer. Artan ağrı, artan kızarıklık, görmede azalma veya ışık hassasiyeti göz içi enfeksiyon belirtisi olabilir; bu durumda beklemeden hastaneye başvurun.
• 1. ay: OCT ile ödemin yanıtı ölçülür ve bir sonraki enjeksiyon planlanır. Görmedeki düzelme haftalar içinde kademeli olur ve her hastada aynı ölçüde olmaz.
• Lazer sonrası: Birkaç saatlik bulanıklık ve 1–2 gün süren hafif ağrı olabilir. Lazerin etkisi 2–4 haftada yerleşir; kontrol 1–3 ay içinde yapılır.
• Vitrektomi sonrası: İyileşme süreci ayrı sayfada anlatılmıştır: vitrektomi.

Elbistan, Afşin, Göksun ve diğer ilçelerden gelen hastalar için OCT kontrolü ve enjeksiyon aynı güne planlanır; böylece her enjeksiyon için bir yolculuk yeterli olur.

Korunma için yapabilecekleriniz: HbA1c’yi hedefte tutmak, tansiyon ve kolesterolü kontrol etmek, sigarayı bırakmak, randevuları aksatmamak ve görmede yeni bir değişiklikte beklemeden başvurmak.

Riskler ve sınırlılıklar nelerdir?

• Enjeksiyon riskleri: Göz içi enfeksiyon (endoftalmi; nadirdir, yaklaşık her 1.000–3.000 enjeksiyonda bir görülür ve acil tedavi gerektirir), retina yırtığı veya ayrılması, geçici göz tansiyonu yükselmesi, katarakt (özellikle steroid ile), göz yüzeyinde kanama lekesi (sık ve zararsız), ilaç alerjisi. Anti-VEGF ilaçlarının kalp-damar olayları üzerindeki olası etkisi risk taşıyan hastalarda dahiliye ile değerlendirilir.
• Lazer riskleri: Çevre görme alanında ve gece görmede azalma, renk algısında değişiklik, makula ödeminde geçici artış, nadiren merkezi görmede etkilenme.
• Vitrektomi riskleri: Ayrıntılar vitrektomi sayfasında anlatılmıştır.
• Sınırlılıklar: Ölen sinir hücreleri geri gelmez; ileri evrede görme tam olarak düzelmeyebilir. Tedavi kan şekeri kontrolünün yerini tutmaz. Enjeksiyonlar düzenli tekrar ister; tedaviyi bırakmak ödemin geri dönmesine yol açabilir. Her hasta aynı yanıtı vermez.

Tedavi seçenekleri nasıl karşılaştırılır?

Diyabetli hastalarda katarakt daha erken yaşta gelişebilir; katarakt ameliyatı öncesinde retina değerlendirilir ve gerekirse önce ödem tedavisi yapılır. Diğer konular için retina hastalıkları sayfasına bakabilirsiniz.

Kahramanmaraş’ta diyabetik retinopati tedavisi

Kahramanmaraş HG Hospital’da diyabetik retinopatinin tanısı, göz içi enjeksiyon, argon lazer fotokoagülasyon ve vitrektomi Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından uygulanmaktadır. Gerekli tetkikler (OCT, anjiyografi) muayene sonrasında planlanır. Kan şekeri ve tansiyon düzenlemesi için hastanenin dahiliye bölümü ve aile hekiminizle iş birliği yapılır; göz bulgularınız yazılı olarak sizinle paylaşılır.

Diyabete bağlı retina tedavileri (enjeksiyon, lazer, vitrektomi) genel olarak SGK kapsamındadır; özel hastanede fark ücreti uygulanabilir. Özel sağlık sigortası poliçeleri de kabul edilir. Kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Kahramanmaraş merkez ve ilçelerinde diyabet tanısı olan herkesin, görmesi iyi olsa bile yılda bir göz dibi muayenesi yaptırması önerilir. Aile hekiminizden yıllık göz kontrolü hatırlatması isteyebilirsiniz.

Dr. Öztürk yalnızca Kahramanmaraş’taki HG Hospital’da hasta kabul eder. Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar için muayene, tetkik ve enjeksiyon aynı güne toplanır; uzun süreli enjeksiyon takviminde yol planı hastayla birlikte yapılır. Ayrıntılar için Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Retina hastalıkları
• Vitrektomi (göz içi ameliyatı)
• Sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu)
• Katarakt ameliyatı

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Op. Dr. Nejmi Öztürk

Göz Hastalıkları Uzmanı. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde tamamladı. Katarakt ve refraktif cerrahi, şaşılık, glokom, retina ve oküloplastik cerrahi alanlarında 21 yıllık deneyimiyle Kahramanmaraş HG Hospital’da hasta kabul etmektedir. Özgeçmiş ve eğitim bilgileri

Bu içerik Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından hazırlanmış ve tıbbi olarak gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: 28 Eylül 2026 · Site editörü ve iletişim