Eviserasyon, Enükleasyon ve Protez Göz

Kahramanmaraş HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — eviserasyon, enükleasyon ve sonrasında protez göz uygulaması

Eviserasyon ve enükleasyon nedir?

Eviserasyon ve enükleasyon, görme işlevini kalıcı olarak yitirmiş ve tıbbi bir sorun kaynağı hâline gelmiş bir gözün cerrahi olarak boşaltılması ya da alınması işlemleridir. Her ikisi de kolay verilen kararlar değildir; ancak ağrının dinmediği, iltihabın kontrol altına alınamadığı ya da hayatı tehdit eden bir tümörün bulunduğu durumlarda hastayı daha ağır sonuçlardan korur.

Bu sayfadaki bilgiler, kararı hekimle birlikte vermeden önce süreci anlamanıza yardımcı olmak içindir. Hangi yöntemin uygun olduğu; gözün durumu, altta yatan hastalık ve doku muayenesi gerekip gerekmediği değerlendirilerek belirlenir.

Eviserasyon

Eviserasyonda gözün dış duvarı olan sklera (gözün beyaz sert tabakası) yerinde bırakılır; korneanın çıkarılmasının ardından gözün iç dokuları (iris, mercek, retina, vitreus) boşaltılır. Geride kalan sklera kesesinin içine, hacmi karşılamak üzere bir orbital implant yerleştirilir. Gözü hareket ettiren kaslar sklera ile bağlantısını koruduğu için, protez gözün hareketi genellikle daha doğal olur.

Enükleasyon

Enükleasyonda göz küresi bütün olarak, sklerası da dâhil çıkarılır; göz kası bağlantıları kesilir ve optik sinir belirli bir uzunlukta kesilerek göz alınır. Boşalan hacme orbital implant yerleştirilir, kaslar implantın üzerine dikilir. Çıkarılan göz, gerektiğinde patoloji laboratuvarında incelenebilir — göz içi tümör şüphesinde bu inceleme belirleyicidir.

İkisi arasındaki fark

Karşılaştırma	Eviserasyon	Enükleasyon
Ne çıkarılır	Kornea ve gözün iç dokuları; sklera kalır	Göz küresi bütün olarak çıkarılır
Göz kasları	Sklera ile bağlantısı korunur	Kesilir, implant üzerine yeniden dikilir
Protez hareketi	Genellikle daha iyi	Kas dikiş tekniğine bağlı olarak değişir
Doku incelemesi	Bütün göz incelenemez	Çıkarılan göz patolojide incelenebilir
Göz içi tümör şüphesi	Uygun değildir	Tercih edilen yöntemdir
Ameliyat süresi	Genellikle daha kısa	Genellikle daha uzun

Hangi durumlarda gündeme gelir?

Eviserasyon düşünülen durumlar

• Görmesi kalmamış, ağrılı göz: İlaç ve damla tedavisine yanıt vermeyen, uyku düzenini bozan inatçı ağrı.
• Kontrol altına alınamayan göz içi iltihabı (endoftalmi): Antibiyotik tedavisi ve vitrektomiye rağmen sönmeyen enfeksiyon.
• İleri derecede küçülmüş, büzüşmüş göz (ftizis bulbi): Göz şeklini ve hacmini yitirmişse.
• Geçmiş travma ya da ameliyatlar sonrası onarılamayacak durumdaki kör göz.

Enükleasyon gerektiren durumlar

• Göz içi tümörler: Retinoblastom ve koroid melanomu gibi, gözün içinde yerleşmiş ve başka yöntemlerle kontrol edilemeyen tümörlerde.
• Ağır göz yaralanmaları: Göz küresinin onarılamayacak biçimde parçalandığı travmalar.
• Sempatik oftalmi riski: Yaralanan gözün bağışıklık sistemini uyararak sağlam gözü de etkileme riski taşıdığı, seçilmiş olgularda.
• Tanının netleştirilmesi gereken durumlar: Çıkarılan gözün patolojik incelemesinin şart olduğu olgular.

Bu ameliyatlar, görmenin geri kazanılması mümkün olan hiçbir gözde uygulanmaz. Karar; muayene, ultrason ve gerektiğinde tomografi/MR gibi görüntüleme yöntemleriyle desteklenir. İsterseniz karar öncesinde ikinci bir hekim görüşü almanız uygundur ve bu, sürecin normal bir parçasıdır.

Ameliyat öncesi değerlendirme

• Tam göz muayenesi: Her iki gözün görme düzeyi, göz içi basıncı ve ön–arka segment değerlendirmesi.
• Göz ultrasonu: Ortamın bulanık olduğu durumlarda göz içinin ve olası kitlenin değerlendirilmesi.
• Görüntüleme: Tümör ya da travma şüphesinde orbita tomografisi veya MR.
• Genel hazırlık: Kan tetkikleri, anestezi değerlendirmesi, kan sulandırıcı kullanımının ilgili hekimle düzenlenmesi.
• Bilgilendirme ve onam: İşlemin geri dönüşü olmadığı, protez süreci ve beklentiler ayrıntılı olarak konuşulur.

Ameliyat nasıl yapılır?

Eviserasyon

1. Anestezi: Genellikle genel anestezi altında yapılır; uygun olgularda bölgesel anestezi tercih edilebilir.
2. Korneanın çıkarılması: Kornea sınırından dairesel bir kesi ile kornea alınır.
3. İçeriğin boşaltılması: Göz içi dokular sklera kesesi içinden temizlenir; kese yıkanır.
4. Hacmin karşılanması: Sklera kesesinin içine orbital implant yerleştirilir; gerekiyorsa sklera kenarlarına gevşetici kesiler yapılır.
5. Kapatma: Sklera, Tenon kapsülü ve konjonktiva (gözün şeffaf örtü zarı) kat kat dikilir.
6. Konformer: Kapakların şeklini koruyacak şeffaf bir kalıp (konformer) yerleştirilir ve baskılı kapama uygulanır.

Enükleasyon

1. Anestezi: Genel anestezi altında yapılır.
2. Konjonktivanın açılması: Konjonktiva ve Tenon kapsülü göz çevresinden ayrılır.
3. Kasların ayrılması: Gözü hareket ettiren dört düz kas, uçlarına dikiş konularak serbestleştirilir.
4. Gözün alınması: Optik sinir uygun uzunlukta kesilerek göz küresi çıkarılır; tümör olgularında sinirin yeterli uzunlukta alınmasına dikkat edilir.
5. İmplantın yerleştirilmesi: Orbital implant boşluğa konur, ayrılan kaslar implant üzerine dikilir.
6. Kapatma ve konformer: Tenon ve konjonktiva kapatılır, konformer yerleştirilir.

Orbital implant

Orbital implant, alınan dokunun bıraktığı hacmi karşılayan ve göz çukurunun çökmesini önleyen yuvarlak bir dolgudur. Kalıcı olarak göz çukurunda kalır ve dışarıdan görünmez; dışarıdan görünen kısım daha sonra takılacak protezdir. İmplantın boyutu, göz çukurunun hacmine ve hastanın yaşına göre seçilir; çocuklarda kemik gelişimi göz önünde bulundurulur. İmplantın hangi tür malzemeden seçileceği ve kasların nasıl dikileceği, ameliyat planına göre hekimin belirlediği teknik ayrıntılardır.

İyileşme süreci

Dönem	Beklenen durum	Yapılması gerekenler
İlk 2–5 gün	Kapaklarda şişlik ve morluk; künt bir ağrı ve baş ağrısı olabilir	Baskılı kapama hekimin belirttiği süre tutulur; ağrı kesici ve antibiyotik düzenli kullanılır
1. hafta	Şişlik gerilemeye başlar; konformer yerinde durur	Damla ve pomat düzeni, kontrol muayenesi
2.–4. hafta	Konjonktiva iyileşir, akıntı azalır	Ağır kaldırma ve eğilmeli işlerden kaçınma
4.–8. hafta	Göz çukuru protez için hazır hâle gelir	Protez ölçüsü için yönlendirme yapılır
3.–6. ay	Doku ödemi tamamen çözülür, protez uyumu oturur	Düzenli kontrol ve protez bakımı

İlk günlerde göz çukurunda hafif kanlı ya da sarımsı akıntı olması beklenen bir durumdur. Artan ağrı, yükselen ateş, kapaklarda hızla büyüyen kızarıklık ya da yoğun iltihaplı akıntı olursa bekletmeden başvurunuz.

Protez göz (oküler protez)

Protez göz, ameliyattan sonra kapakların arasına yerleştirilen, ince ve kaşık biçiminde bir örtüdür. Yaygın olarak sanıldığının aksine yuvarlak bir küre değildir ve göz çukuruna “vidalanmaz”; implantın üzerine, kapaklarla konjonktiva arasına oturur. Görme sağlamaz; amacı yüz simetrisini ve doğal görünümü korumak, kapakların şeklini desteklemektir.

Ne zaman takılır?

Ameliyattan hemen sonra geçici bir konformer takılır; bu şeffaf kalıp, iyileşme sırasında kapak ve konjonktiva boşluğunun daralmasını önler. Kalıcı protez genellikle şişliğin çözüldüğü 4–8. haftadan sonra, göz çukuru ölçü almaya uygun hâle geldiğinde hazırlanır. Süre kişiden kişiye değişir; erken müdahale doku iyileşmesini bozabileceği için acele edilmez.

Nasıl hazırlanır?

1. Ölçü alınması: Göz çukurunun şekli, bu iş için eğitim almış oküleristler tarafından kalıp alınarak çıkarılır.
2. Şekillendirme: Protez, kapak açıklığına ve karşı gözün konumuna göre biçimlendirilir.
3. Boyama: İris rengi, göz akındaki damarlanma ve gözbebeği çapı sağlam göz örnek alınarak elle işlenir.
4. Deneme ve düzeltme: Takıldıktan sonra kapak hareketi ve konumu değerlendirilir, gerekirse ince düzeltmeler yapılır.

Bakımı ve günlük kullanım

• Protez, hekimin ya da oküleristin önerdiği sıklıkta çıkarılıp temizlenir; gereğinden sık çıkarıp takmak konjonktivayı tahriş edebilir.
• Temizlikte sabun ya da alkollü ürünler değil, önerilen solüsyonlar kullanılır.
• Göz çukurunda kuruluk ve akıntı olabilir; nemlendirici damlalar bu şikâyeti azaltır.
• Protezler zamanla yüzeyinde pürüzlenir; genellikle birkaç yılda bir cilalanması ya da yenilenmesi gerekir. Çocuklarda yüz gelişimi sürdüğü için yenileme aralığı daha kısadır.
• Protezli gözle uyunabilir; çıkarılıp çıkarılmayacağına hekim önerisine göre karar verilir.
• Sağlam gözün korunması artık daha da önemlidir: darbelere karşı kırılmaz camlı gözlük kullanımı ve düzenli göz muayenesi önerilir.

Riskler ve sınırlılıklar

• İşlem geri dönüşsüzdür: Alınan göz ya da boşaltılan içerik geri kazanılamaz; o gözde görme kalıcı olarak yoktur.
• Kanama ve enfeksiyon: Her cerrahide olduğu gibi görülebilir.
• İmplantın açığa çıkması (ekspozisyon): Üzerini örten dokunun açılmasıyla oluşabilir; ek onarım gerekebilir.
• Göz çukurunda çökme görünümü: Hacim yeterince karşılanamazsa üst kapakta çukurlaşma olabilir.
• Kapak konumu değişiklikleri: Kapakta düşme ya da gevşeme gelişebilir; gerekirse göz kapağı cerrahisi ile düzeltilir.
• Fantom his: Alınan gözde varmış gibi ağrı ya da ışık hissi tarif edilebilir; genellikle zamanla azalır.
• Protez hareketi sınırlıdır: Doğal göz kadar hareket etmez; eviserasyon sonrası genellikle daha iyi bir hareket beklenir.

Uyum süreci ve destek

Bir gözün kaybı yalnızca cerrahi bir süreç değildir. İlk haftalarda derinlik algısında zorlanma, yan taraftan gelen nesneleri geç fark etme ve merdiven inip çıkarken tedirginlik olağandır; beyin birkaç ay içinde bu duruma büyük ölçüde uyum sağlar. Araç kullanımı için sürücü belgesi mevzuatındaki görme koşullarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Görünümle ilgili kaygı, üzüntü ve sosyal çekinme bu süreçte sık görülür ve anlaşılırdır. Bu duyguların sürmesi hâlinde psikolojik destek almak, tedavinin bir parçası olarak değerlendirilmelidir; hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyiniz.

Kahramanmaraş’ta eviserasyon, enükleasyon ve protez göz

Bu ameliyatlar Kahramanmaraş Özel HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından uygulanmaktadır. Muayene, göz ultrasonu ve gerekli görüntülemeler aynı hastanede planlanır; ameliyat sonrası kontroller ve protez sürecine yönlendirme de buradan yürütülür. Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar için muayene ve tetkikler mümkün olduğunca aynı güne alınır. Randevu için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Göz içi iltihabı ve ağır retina sorunlarında cerrahi seçenekler vitrektomi ve retina hastalıkları sayfalarında; göz içi basıncına bağlı ağrılı tablolar ise glokom sayfasında anlatılmıştır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Göz kapağı estetiği
• Vitrektomi
• Glokom (göz tansiyonu)
• Kornea hastalıkları

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.