Blefarit (Kirpik Dibi İltihabı)

Kahramanmaraş HG Hospital’da, göz hastalıkları uzmanı Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından — kapak hijyeni eğitimi, ilaç tedavisi ve arpacık/şalazyon drenajı

Blefarit (kirpik dibi iltihabı) nedir?

Blefarit (halk arasında “kirpik dibi iltihabı”), göz kapağı kenarının ve kirpik köklerinin süregelen iltihabıdır. Kapak kenarı kızarır, kirpik diplerinde kepek benzeri kabuklar birikir; göz kaşınır ve sabahları yapışır. Çoğunlukla iki gözde birden görülür, uzun sürer ve yeniden alevlenebilir. Bulaşıcı değildir; ihmal edilirse kornea (saydam tabaka) yüzeyinde hasar yapabilir.

Ön ve arka blefarit

Ön blefarit kirpiklerin çıktığı dış kenarı tutar; bakteriler, kepek yapan yağlı cilt (seboreik dermatit) veya kirpik köklerine yerleşen Demodex adlı küçük akarlar sorumludur. Arka blefarit ise kapağın iç kenarında sıralanan ve gözyaşının yağ tabakasını üreten meibomian bezlerinin tıkanmasıdır; yağ koyulaşır, gözyaşı çabuk buharlaşır. Arka blefarit sıklıkla rozasea ile birlikte görülür; çoğu hastada iki tip bir aradadır.

Blefarit neden olur?

• Kapak kenarında bakteri (stafilokok) çoğalması
• Kepek yapan yağlı cilt ve rozasea
• Demodex akarı; yaşla birlikte sıklığı artar
• Meibomian bez tıkanıklığı; ekran başında az göz kırpma tabloyu ağırlaştırır
• Tozlu ve dumanlı ortam, temizlenmeyen göz makyajı

Belirtiler nelerdir? Tedavi kimler için uygundur?

Blefaritin başlıca belirtileri göz kapağı kenarında kızarıklık, kaşıntı, kirpik diplerinde kepek ve kabuklanma ile sabahları yapışan kapaklardır.

• Yanma, batma ve kum kaçmış hissi; sabahları daha belirgin
• Kirpik diplerinde kepek, sarı kabuk veya kirpiği saran silindir biçimli kabuklar (Demodex işareti)
• Kapak kenarında kalınlaşma; sık tekrarlayan arpacık ve şalazyon
• Kirpik dökülmesi

Kapak hijyeni ve ilaç tedavisi her yaşta blefarit hastası için uygundur; kontakt lens kullananlar ve göz ameliyatı planlananlar tedaviden özellikle yarar görür.

Kimler için uygun değildir?

Aşağıdaki durumlarda yalnızca evde bakım uygun değildir; gecikmeden muayene gerekir.

• Kapakta ağrılı, yaygın şişlik ve ateş olanlar: Kapak dokusuna yayılan enfeksiyon (selülit) olabilir.
• Görmesi azalan, ışıktan çok rahatsız olanlar: Kornea tutulumu düşünülür.
• Aynı yerde tekrarlayan şalazyonu olan ileri yaş hastalar: Nadir de olsa kapak tümörlerini dışlamak için çıkarılan doku incelenir.
• Bir ay düzenli kapak hijyenine rağmen düzelmeyenler: Demodex, rozasea veya başka neden araştırılır.
• Kontakt lens kullanırken ağrı ve kızarıklık gelişenler: Lens çıkarılır; muayene olmadan yeniden takılmaz.

Hangi muayene ve tetkikler yapılır?

Blefarit tanısı biyomikroskop (göz mikroskobu) ile kapak kenarının incelenmesiyle konur; çoğu hastada ek tetkik gerekmez.

• Kapak kenarı ve kirpik muayenesi: Kabuk tipi, kızarıklık, kirpik kaybı ve Demodex’e özgü silindir kabuklar değerlendirilir.
• Meibomian bez muayenesi: Kapağa bastırılarak bezlerden çıkan yağın miktarı ve kıvamı kontrol edilir.
• Gözyaşı testleri: Gözyaşı kırılma zamanı ve boyama ile kuru gözün derecesi ölçülür.
• Kirpik ve kornea incelemesi: Şüphede birkaç kirpik mikroskopta Demodex için incelenir; boya ile kornea yüzeyindeki hasar görülür.

Kirpik dibinde ne oluyor?

Kirpik diplerinde biriken kabuklanma ve kapak kenarındaki yağ bezlerinin tıkanması.

1. Kapak kenarı ve bezlerKirpik diplerinde kabuklanma ve kapak kenarındaki yağ bezlerinde tıkanma birlikte görülür. Şikâyetler sabahları daha belirgindir: yanma, batma, kızarıklık ve kirpiklerde yapışma.
2. Gözyaşı filmine etkisiBezler tıkandığında yağ katmanı incelir ve gözyaşı çabuk buharlaşır. Bu yüzden blefarit ile göz kuruluğu çoğu zaman birlikte görülür ve birlikte tedavi edilir.

Blefarit tedavisi nasıl yapılır?

Blefarit tedavisinin temeli her gün uygulanan kapak hijyenidir; ilaçlar alevlenme dönemlerinde ve hekim kontrolünde eklenir.

1. Sıcak kompres: Temiz bir bez ılık-sıcak suyla ıslatılır, kapalı göz kapaklarının üzerine 5–10 dakika konur; soğudukça yeniden ısıtılır. Isı, bezlerdeki koyulaşmış yağı yumuşatır. Alevlenmede günde 2, sonrasında günde 1 kez uygulanır.
2. Kapak masajı: Kompresten hemen sonra, göz kapalıyken parmak ucuyla üst kapak aşağı, alt kapak yukarı doğru hafifçe sıvazlanarak tıkalı bezler boşaltılır.
3. Kirpik dibi temizliği: Birkaç damla bebek şampuanı ılık suyla seyreltilir ya da hekimin önerdiği kapak temizleme solüsyonu veya mendili kullanılır. Temiz bir pamuklu çubukla, göz kapalıyken kirpik dipleri yana doğru silinir ve ılık suyla durulanır; günde 1–2 kez yapılır.
4. Suni gözyaşı: Kuruluk ve batma için koruyucu maddesiz damlalar kullanılır.
5. Makyaj ve lens düzeni: Alevlenme döneminde göz makyajı ve kontakt lense ara verilir; makyaj her gece tamamen temizlenir.

İlaç tedavisi

• Antibiyotikli pomad: Geceleri kirpik diplerine sürülür; genellikle 2–4 hafta kullanılır.
• Ağızdan antibiyotik: Rozasea ve inatçı arka blefaritte tetrasiklin ya da makrolid grubu antibiyotik düşük dozda 6–12 hafta verilebilir; bu ilaçlar yağ bezlerinin çalışmasını düzenler. Çocuklarda ve hamilelerde tetrasiklin grubu kullanılmaz.
• Kortizonlu damla veya pomad: Belirgin kızarıklık ve kornea tutulumunda kısa süreli, hekim kontrolünde kullanılır.
• Demodex tedavisi: Çay ağacı yağı içeren kapak temizleyicileri en az 6 hafta düzenli uygulanır.

Arpacık ve şalazyon tedavisi

Arpacık (hordeolum), kirpik dibindeki bir bezin ağrılı, kızarık akut iltihabıdır; şalazyon ise tıkanan meibomian bezinde biriken yağın oluşturduğu, genellikle ağrı yapmayan sert bir kabarıklıktır. İkisinde de tedavinin temeli sıcak kompres ve kapak hijyenidir; arpacık sıkılmaz, antibiyotikli pomad eklenir. 3–4 haftada küçülmeyen şalazyonlar lokal anesteziyle kapağın iç yüzünden küçük bir kesiyle boşaltılır (yaklaşık 10–15 dakika, dıştan iz bırakmaz) veya içine kortizon enjekte edilir. His beklentisi: İğne sırasında kısa bir yanma, işlem boyunca baskı hissi olur.

Çocuklarda blefarit

Çocuklarda blefarit sık tekrarlayan şalazyon, kızarık göz ve ışık hassasiyetiyle kendini gösterir; kornea tutulumu erişkinlere göre daha sıktır. Tedavi kapak hijyeni ve antibiyotikli pomatla başlar; inatçı olgularda ağızdan makrolid grubu antibiyotik verilir. Işıktan rahatsız olan çocuklar gecikmeden muayene edilmelidir.

İyileşme süreci ve bakım rutini nasıl ilerler?

Blefarit tedaviyle kontrol altına alınır ancak çoğu hastada tamamen ortadan kalkmaz; bakım sürdükçe belirtiler sessiz kalır.

1. hafta

Kapak hijyenine günde 2 kez başlanır, pomad geceleri sürülür; kaşıntı ve kabuklanma azalmaya başlar. Belirtilerin bu dönemde tam geçmemesi tedavinin yetersiz olduğu anlamına gelmez.

1. ay

Kızarıklık ve batma belirgin biçimde azalır. Kontrolde kortizonlu damla kesilir, hijyen günde 1 keze indirilir; ağızdan antibiyotik başlandıysa 6–12 haftaya tamamlanır.

Uzun dönem

Günde 1 kez sıcak kompres ve kirpik dibi temizliği kalıcı bakım rutini olarak sürdürülür; alevlenmede günde 2 keze çıkılır. Kontroller 1. ve 3. ayda, sonra yılda 1–2 kez yapılır; ilçelerden gelen hastaların kontrolleri diğer göz muayeneleriyle aynı güne toplanır.

Riskleri ve sınırlılıkları nelerdir?

Blefaritin en önemli sınırlılığı kronik seyri ve bakım bırakıldığında tekrarlamasıdır.

• Kortizon yan etkileri: Uzun süreli kullanımda göz tansiyonu yükselmesi ve katarakt; bu nedenle kısa süre ve kontrolle kullanılır.
• Antibiyotik yan etkileri: Ağızdan tetrasiklin grubu güneşe hassasiyet ve mide şikâyeti yapabilir.
• Kalıcı kapak değişiklikleri: Yıllarca tedavisiz kalan blefaritte kirpik kaybı ve içe dönen kirpikler gelişebilir.
• Kornea hasarı: Özellikle çocuklarda ve rozasealı hastalarda korneada damarlanma ve iz kalabilir.
• Şalazyon drenajı sonrası: Geçici morluk, nadiren nüks veya küçük iz.

Karşılaştırma: arpacık, şalazyon, blefarit ve kuru göz

Bu dört durum sık karıştırılır ve çoğu zaman bir arada bulunur.

Durum	Nasıl görünür	Ağrı	Tedavi
Arpacık	Kirpik dibinde kızarık, sivilce benzeri şişlik	Ağrılı	Sıcak kompres, antibiyotikli pomad; sıkılmaz
Şalazyon	Kapak içinde sert, yuvarlak kabarıklık	Genellikle ağrı yapmaz	Sıcak kompres; 3–4 haftada geçmezse drenaj veya enjeksiyon
Blefarit	Kapak kenarında kızarıklık, kirpik dibinde kepek	Kaşıntı, yanma	Kapak hijyeni, pomad, gerekirse ağızdan antibiyotik
Kuru göz	Kızarıklık, batma; kapak kenarı normal olabilir	Yanma, kum hissi	Suni gözyaşı, bez tedavisi; ayrıntı göz kuruluğu sayfasında

Kapak düşüklüğü gibi yapısal sorunlar için göz kapağı cerrahisi, kornea tutulumu için kornea hastalıkları sayfasına bakabilirsiniz.

Kahramanmaraş’ta bu tedavi

Blefaritin tanısı ve tedavisi, kapak hijyeni eğitimi ile arpacık ve şalazyon drenajı Kahramanmaraş HG Hospital’da Op. Dr. Nejmi Öztürk tarafından yapılmaktadır. Muayenede kuru göz ve rozasea eşliği de değerlendirilir.

HG Hospital SGK anlaşmalı bir özel hastanedir. Muayene, reçeteli ilaçlar ve şalazyon drenajı genel olarak SGK kapsamındadır; özel hastanede fark ücreti uygulanabilir. Kapak temizleme mendili gibi ürünler reçete kapsamı dışındadır. Özel sigorta poliçe kapsamı hastane tarafından kontrol edilir; kapsam koşulları muayenede netleştirilir.

Elbistan, Afşin, Göksun, Ekinözü ve Nurhak’tan gelen hastalar muayene için Kahramanmaraş’taki HG Hospital’a gelir; Dr. Öztürk Elbistan’da hasta kabul etmemektedir. Yol planı için Elbistan ve çevresinden gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Oftalmoloji Derneği — todnet.org
• American Academy of Ophthalmology (AAO) — aao.org
• National Eye Institute (NEI) — nei.nih.gov

İlgili sayfalar

• Göz kuruluğu
• Göz kapağı düşüklüğü ve blefaroplasti
• Kornea hastalıkları
• Tüm göz tedavileri

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.